Milli Savunma Bakanlığı

    Resmi Gazete Tarihi: 17/01/1976

    Resmi Gazete Sayısı: 15471

    BİRİNCİ BÖLÜM : GENEL ESASLAR

    Madde 1 - Bu Yönetmelik, 1 : 5.000 ölçekli Standart Topoğrafik haritaların yapım koşullarını düzenlemek amacıyla hazırlanmıştır.

    Madde 2 - Bu Yönetmelik, 1 : 5.000 ölçekli Fotogrametrik harita yapan ve kullanan kuruluşların konu ile ilgili uğraşlarını kapsamına alır.

    II. PROJEKSİYON TÜRÜ VE PAFTA BOYUTLARI

    Madde 3 - 1 : 5.000 ölçekli Standart Topoğrafik Haritalar, Türkiye için kabul edilen GAUSS-KRUGER Projeksiyonunda 3

    lik dilim esasına göre yapılır.

    Madde 4 - 1 : 5.000 ölçekli pafta boyutları, aşağıda belirtilen pafta boyutlarının bölünmesi yoluyla hesaplanır.

    a. 1 : 250.000 (1

    30'x1

    ) ölçekli pafta boyunun iki, eninin üç eşit parçaya bölünmesiyle 1 : 100.000 ölçekli pafta,

    b. 1 : 100.000 (30'x30') ölçekli pafta boyu ve eninin ikişer eşit parçaya bölünmesiyle 1 : 50.000 ölçekli pafta,

    c. 1 : 50.000 (15'x15') ölçekli pafta boyu ve eninin beşer eşit parçaya bölünmesiyle 1 : 10.000 ölçekli pafta,

    d. 1 : 10.000 (3'x3') ölçekli pafta boyu ve eninin ikişer eşit parçaya bölünmesiyle 1 : 5.000 ölçekli (1'30"x1' 30") boyutlu pafta elde edilir. (Şekil - 1)

    Madde 5 - 1 : 50.000 ölçekli haritaların yirmibeşe bölünmesiyle meydana gelen 1 : 10.000 ölçekli paftalar, soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru 01-25'e kadar numaralanır. Her 1 : 10.000 ölçekli paftanın dörde bölünmesiyle meydana gelen 1 : 5.000 ölçekli paftalar ise sol üst köşeden başlamak ve saat ibresi yönünde olmak üzere a, b, c, d harfleriyle isimlendirilir. (Şekil - 2)

    İKİNCİ BÖLÜM : Nirengi İşleri

    Madde 6 - 1 : 5.000 ölçekli haritaya temel olacak noktalar, genellikle nirengi sıklaştırması yöntemi ile sağlanır.

    Nirengi sıklaştırması, arazinin Topoğrafik durumu ve bitki örtüsü gözönünde alınarak klâsik nirengileme ve havaî nirengi olmak üzere iki biçimde yapılır.

    Klâsik nirengilemede; dizi, havuz ve poligon yöntemlerinden biri uygulanır.

    Havaî nirengide uygulanacak sistemin özelliklerine göre, değişik biçimde nirengi yapılır. Bu değişik biçim haritayı yapan Kuruluşca saptanır.

    A. Dizi yöntemi :

    Madde 7 - Doğu-Batı yönündeki fotoğraf alımları için noktalar, paftaların aynı yöndeki kenarları üzerinde ve pafta ortasında (uçuş hattı üzerinde) olmak üzere, 1500 m. de bir aralıkta konur, pafta ortasına konacak noktalar, kenarlar üzerindeki noktaların aralarına düşecek şekilde planlanır ve bütün noktalar saptanan yerlerine göre 200 m. yarı çaplı Tolerans dairesi içinde kalmalıdır. (Şekil - 3)

    Madde 8 - Kuzey-Güney yönündeki fotoğraf alımları için noktalar, paftaların Kuzey-Güney yönündeki kenarları üzerinde ve pafta ortasında olmak üzere, 1225 m. de bir aralıkla konur. Pafta ortasına konacak noktaların planlaması ve tolerans dairesi Doğu-Batı yönündeki fotoğraf alımında belirtilen biçimde uygulanır. (Şekil - 4)

    Madde 9 - Dizi yönteminde noktalar, tolerans dairesi içinde yapılamadığı takdirde; o noktaya en çok 500 m. uzaklıkta ve genellikle fotoğraf alımı yönüne dik olarak simetrik iki nokta tesis edilir. (Şekil - 3 ve 4)

    B. Havuz yöntemi :

    Madde 10 - Bu tür nirengi sıklaştırması çalışmalarında, noktaların düzenli bir şekilde dağılmalarını sağlamak için, ölçeğe göre kullanılacak havuz dairesi, 1 : 50.000 ölçekli seçim kanavası üzerinde nereye uygulanırsa uygulansın en az üç noktaya teğet olmalıdır.

    Buna göre havuz dairesi çapı 1 : 50.000 ölçekli kanavada :

    a. 115/180x180 mm. lik kamera ile çekilen 1 : 21.000 ölçekli hava fotoğrafı için R = 3.5 cm. (yerde 1750 m.),

    b. 152/230x230 mm. lik kamera ile çekilen 1 : 16.000 ölçekli hava fotoğrafı için R = 3,3 cm. (yerde 1650 metre),

    c. 115/180x180 mm. lik kamera ile çekilen 1 : 17.000 ölçekli hava fotoğrafı için R = 2,9 cm. (yerde 1450 metre),

    d. 152/230x230 mm. lik kamera ile çekilen 1 : 14.000 ölçekli hava fotoğrafı için R = 2,9 cm. (yerde 1450 metre) olmalıdır.

    Madde 11 - Havuz yöntemi ile yapılan nirengi sıklaştırması çalışmalarında nirengi ağı, iş bölgesini kapsayan paftaların 350 m. dışına taşılarak kurulur.

    C. Havai nirengi yöntemi :

    Madde 12 - Havai nirengi olarak yapılacak nirengi sıklaştırması klâsik nirengiye dayandırılır.

    Madde 13 - Bu tür çalışmada klâsik nirengilerin dağılımı, bölgenin ve uygulanacak Havai Nirengi yönteminin özelliğine göre düzenlenir.

    Madde 14 - Havai Nirengi Yöntemi ile elde edilecek pas noktalarının dağılımı ve sayısı klâsik noktalarla birlikte daha önce açıklanmış olan Dizi veya Havuz Yöntemlerine göre planlanır.

    II. HAZIRLIK ÇALIŞMALARI

    Madde 15 - Bölgenin 1 : 25.000 ölçekli haritaları üzerine 1 : 5.000 ölçekli pafta taksimatı çizilir, iş sahasında yeniden inşa edilecek noktaların seçimi yapılır.

    Madde 16 - Bölgeyi kapsayan 1 : 5.000 ölçekli paftalarla, varsa; önceden yapılmış komşu paftalardaki gerekli nirengi noktalarının abris kopyaları ile nivelman noktalarının değerleri ve röper krokileri arşivden alınır.

    Madde 17 - Plânçete üzerine 1 : 50.000 ölçekli seçim kanavası hazırlanır. Bu kanavaya koordinat hatlarından başka bölgeyi kapsayan 1 : 5.000 ölçekli pafta taksimatı çizilir. Ayrıca evvelce yapılmış nirengi noktalarından gerekli olanları koordinat değer-lerine göre kanava üzerine geçirilerek noktaların çıkış ve görüş doğrultuları belirtilir.

    III. NİRENGİ NOKTALARININ SEÇİMİ VE NUMARALANMASI

    Madde 18 - İş bölgesinde evvelce yapılmış olan III. derece noktaların (I. ve II. derece nirengiler dahil) yeraltı işaretleri bulunur. Gözlem kontrolları yapılarak doğruluğu saptandıktan sonra III. derece nirengi noktası olarak kullanılır.

    Madde 19 - Nokta kaybolmuş ise; gözlemle yerine konur. Noktanın üzerine sabit tesis yapılmış, taş ocağı veya buna benzer çukurlar açılmış ise; yakınına yeni bir nokta yapılır ve durum belgelenerek Harita Genel Müdürlüğüne bildirilir. Aynı yerde ikinci bir III üncü derece nirengi noktası yapılmaz.

    Madde 20 - Nirengi yapımının tasarlandığı yerde daha önceden yapılmış bir noktanın yeraltı işaretine rastlanılırsa; ikinci bir nokta yapılmayıp o nokta yenilenerek kullanılır.

    Madde 21 - III. derece noktaların koordinat çıkış doğrultuları 3-15 km., IV. derece noktaların çıkış doğrultuları 1-6 km. arasında ve çıkış doğrultuları mümkün olduğu kadar birbirine eşit şekilde ayarlanır.

    Madde 22 - Trigonometrik yükseklik hesabında kenar uzunlukları 6 km. yi geçmemelidir.

    Madde 23 - En az iki nivelman noktasından trigonometrik kot alan bir III. derece noktası, ancak bir kez diğer bir III. derece noktaya trigonometrik kot çıkışı verebilir.

    Madde 24 - III. derece noktalar, dört yöne dağılmış en az 3 doğrultudan karşılıklı gözlem yapılabilecek şekilde seçilir.

    Madde 25 - IV. derece noktalar, ilerden kestirme ile dört yöne dağılmış 4 doğrultudan gözlem yapılabilecek şekilde seçilir. Ancak; memleket sınırları, deniz kenarları, orman ve benzeri gibi olağanüstü hallerde IV. derece noktalar, iki yön içinde kalan doğrultulardan karşılıklı gözlem yapılacak şekilde seçilebilir.

    Madde 26 - Minare, kule v.b. kesin gözlem yapılabilecek sürekli ve sağlam tesisler IV. derece nirengi noktası olarak alınmalıdır. Bu gibi noktalar ayrıca yere indirilerek de kullanılabilir.

    Madde 27 - III. Derece nirengi noktası yerinin seçiminde yeterli görüş alanı yanında, komşu bölge için de bu noktadan yararlanılacağı düşünülmelidir.

    Madde 28 - 1 : 5.000 ölçekli her paftada, en az 1 istasyon ve 4 adet ilerden kestirme noktası bulunmalıdır.

    Madde 29 - Çalışma alanı içerisinde köy ve kasaba gibi yerleşme yerlerinin bulunması halinde, bu bölge çevresindeki nirengi noktaları daha sık ve aralıkları yaklaşık 1000 metre olarak seçilmelidir.

    Madde 30 - Bir III. derece noktası üzerine herhangi bir tesis yapılmış olması nedeniyle yakınına ikinci bir istasyonun yapılması gerekirse; bu noktaya yeni numara verilmez, eski numarası korunarak 151/1, 201/1 şeklinde yazılır.

    Madde 31 - Nirengi noktaları taş, kireç, kum ocakları ve bunların gelişme sahaları yakınında seçilmemelidir.

    Madde 32 - Teknik zorunluk olmadıkça, tarıma zarar vermemek ve nirenginin sürekli kalabilmesini sağlayabilmek bakımından, nirengi noktaları tarla sınırları üzerine konulmalıdır.

    Madde 33 - Ülke sınırlarında komşu ülkenin belirgin noktalarına da gözlem yapılmalıdır.

    Madde 34 - Seçimi tamamlanmış bulunan nirengi noktalarının numaralanması aşağıdaki şekilde yapılır

    a. Evvelce yapılmış nirengilerin numaraları aynen alınır.

    b. Yeni yapılan III. ve IV. derece nirengiler, hangi 1 : 25.000 ölçekli paftaya giriyorsa, o paftada eski nirengilerin son numarasından başlanarak numara alır. Bu numaralama, III. derecelerde çıkış sırasına göre, IV. derecelerde paftanın sol üst köşesinden başlanarak soldan sağa ve yukarıdan aşağıya doğru yapılır.

    c. Nirengi noktalarına verilen numaralar sona erdiğinde; yeniden başa dönülerek, III. dereceler için 101-a, 102-a şeklinde, IV. dereceler için o noktanın girdiği 1 : 5.000 ölçekli paftanın adı belirtilerek 23 a-501, 23 a-502, ..... şeklinde nirengi noktalarına numara verilir.

    d. Eskiden yapılmış nirengi noktalarına verilmiş olan numaralar, numarataj cetvelinin (Şekil - 5) numaralarına uymuyorsa; nirenginin eski numarası bölüm/çizgisinin sağına, numarataj cetveline uygun yeni numarası soluna yazılır.

    IV. NİRENGİ İŞARETLERİNİN YAPIMI VE NOKTA PROTOKOLLARININ HAZIRLANMASI

    Madde 35 - Her nirengi noktası beton işaretlerle yerde tespit olunur.

    Madde 36 - Kazılabilir yumuşak arazide nirengi yapımı:

    a. III. derece nirengi noktaları için, önce 85 cm. derinliğinde ve yaklaşık 60 cm. genişliğinde kenarları mümkün olduğu kadar dik bir çukur kazılır. Çukur tabanı düzeltilir. Bu çukur tabanının ortasına 3 cm. çapında ve 20 cm. boyunda bir demir boru çakılır. Ve çeküle alınır. Demir borunun üzeri 5 cm. kalınlığında toprakla örtülür ve düzeltilir. Bunun üzerine üst yüzü ortasında çivi bulunan 10 cm. yüksekliğinde ve 20x20 cm. boyutunda dikdörtgen pirizma şeklinde bir beton blok konur. (Dip sigorta betonu) Bu sigorta betonunun etrafı taş ve toprakla iyice sıkıştırılır. Sigorta betonunun üzeri 5 cm. kalınlığında tuğla ve kiremit kırıntıları gibi kazıdan ayrı özellik gösteren bir malzeme ile örtülür. Bunun üzerine 10 cm. kadar toprak dökülerek sıkıştırılır. Alt tabanı 30x30 cm. üst yüzeyi 25x25 cm. ve ortasında 5x5 cm. boyutunda ve 5 cm. derinliğinde nirengi yer üstü işareti baba direği girebilecek bir çukur ve bu çukurun ortasında çivi bulunan ve yüksekliği 60 cm. olan konik dikdörtgen prizma şeklinde 350 dozajlı (x) bir beton blok üst yüzeyi yatay olarak yerleştirilir. Ve etrafı taş, toprakla iyice sıkıştırılarak pekiştirilir.

    Bu işlemlerde dipteki borunun, dip sigorta betonu çivisinin ve üst yüzey çukur çivisinin aynı çekülde bulunmasına ve beton blokun dışarda kalan kısmının yaklaşık olarak 5 cm. kadar olmasına dikkat edilir. (Şekil - 6)

    350 dozaj = 2 hacim kum, 1 hacim çakıl, 1 hacim çimento ve 3/4 hacim su.

    Harçta kullanılacak kum ve çakılın iyice yıkanmış olmasına ve kullanılacak su miktarının en az ölçüde tutulmasına dikkat edilmelidir.

    b. IV. derece nirengi yeraltı işareti yapımı ve kullanılacak malzeme aynen III. derece nirengilerde olduğu gibidir.

    Ancak; IV. derecelerde dipte demir boru çakılmaz, dip sigorta betonu ortasında çivi yerine çapraz çizgi bulunur. (Şekil - 7)

    Madde 37 - Toprak derinliği az olan kayalık arazide nirengi yapımı:

    Nirengi yapılacak yer kazılabildiği kadar kazılır. Çukurun dibi düzeltilir. Bu sert yüzeyin ortasına 10 cm. uzunluğunda 1 cm. çapında demir çubuk çakılır. Demir çubuk çeküle alınır. Nirengi betonunun üst yüzü arazi yüzeyinden 5 cm. dışarıda kalacak şekilde nirengi betonu alt tarafından kırılır. Kırılan beton demir çubuk çekülü doğrultusuna alınır etrafı taşla sıkıştırılarak beton harçla sağlamlaştırılır.

    Madde 38 - Kazılma olanağı olmayan arazide nirengi yapımı :

    Nirengi noktasının yapılacağı sağlam ve yerli kaya üzerine 10 cm. derinliğinde, 5 cm. çapında bir çukur açılır. Çukurun içine kamacığı aşağı gelecek şekilde özel olarak hazırlanan çapı 2,5 cm. boyu 12-15 cm. olan kamalı demir çubuk yerleştirilir. Üstünden vurularak ayaklarının çukur içinde açılması sağlanır. Kayanın don etkisiyle parçalanmasını önlemek için oyuk çimento şerbetiyle iyice doldurulur. (Şekil - 8)

    B. Yerüstü işaretlerinin yapımı :

    Madde 39 - Gözlem yapmak amacıyla yerüstü işaretleri yapılır. III. ve IV. derece olmak üzere iki tür olan bu işaretlerin boyutları ve kullanılacak malzeme (Şekil - 9) da gösterilmiştir.

    Madde 40 - IV. derece yerüstü işaretleri, görüş sağlamak için genellikle ormanlık arazide ağaç üzerine de çakılabilir. Bu amaçla yere dikilen işaretler biçiminde hazırlanan IV. derece işaret, boyu ölçüldükten sonra ağaca çakılır. (Balon), İşaretin çakıldığı dallar dışında kalan ve karşı istasyonlardan görülmesini engelleyen bütün dallar budanır. (Şekil - 10)

    C. Hava işaretlerinin yapımı :

    Madde 41 - a. Nirengi noktalarında, nirengi betonu merkez olmak üzere (d) çapında bir daire blokaj ve (d/2) kadar bir boşluk bırakıldıktan sonra aynı merkezli (d/2) genişliğinde ikinci bir çember blokaj yapılarak kireçlenir veya boyanır. (Şekil 11 - a)

    b. Aplikasyon (pas) noktalarında, nokta betonu merkez olmak üzere (d) çapında bir daire blokaj ve bu daireden (d/2) uzaklığında eni (d/2), boyu (3/2 d) olan ve aralarında 120 lik bir açı bulunan üç dikdörtgen blokaj yapılarak kireçlenir veya boyanır. (Şekil 11 - b)

    Her iki tür hava işaretinde de (d) mesafesi 60 cm. dir. Hava işareti için kullanılacak kireç eriyiği, 1 birim ağırlık söndürülmüş kireç + 0,1 birim ağırlık tuz karışımının sulandırılması ile elde edilir.

    Madde 42 - Ağaca çakılan nirenginin hava işareti yerüstü işareti direğinin üstüne çakılan 80 cm. boyunda (+) şeklinde tahtaların üzerine beyaz bir bez germek suretiyle yapılır. Bezin rüzgâra karşı dayanıklılığını artırmak için, üzerine delikler açılmalı, beze gölge düşmemesi için etrafındaki dallar kesilmelidir.

    Madde 43 - Yapılacak protokolda hava işaretinin yüksekliği ve şekli belirtilir.

    Madde 44 - Dar bir tümsek veya eğri bir yer üzerine hava işareti yapılmamalıdır. Bu gibi hallerde işaret, düz bir yere merkez dışı olarak yapılmalıdır.

    Madde 45 - Dam üzerine yapılan nirengilerde hava işareti damın ortasına yapılmalıdır. Nokta merkezi ile hava işareti merkezi arasındaki mesafe 1 m. den fazla olursa hava işareti merkezinin kot ve koordinatının hesaplanabilmesi için gerekli ölçüler yapılarak çizilecek bir şekil ile birlikte protokoluna kaydedilir. 1 m. den az mesafeler için hava işareti merkezi ile nokta merkezi arası cm. ye kadar ölçülür ve nirengi noktasına göre yönü bir grafikle belirtilip protokoluna kaydedilir. Kapalı arazide yönlendirme için pusuladan yararlanılabilir. Merkez dışı hava işaretleri nirengiden 10 m. den daha uzağa yapılmamalı ve genellikle noktaların güneyinde olmalıdır.

    D Nirengi nokta protokollarının hazırlanması :

    Madde 46 - Yapım sırasında her nirengi noktası için bir protokol düzenlenir. Ayrıca bu protokolun özel bölümüne mevcut sabit doğal ya da yapay detaylara dayanılarak noktanın yerini belirten bir kroki yapılır. (Şekil - 12)

    V. NİRENGİ AÇI ÖLÇÜLERİ

    Madde 47 - Yatay açı ölçüleri, optik tambur bölümleri 1(altı)cc veya 2(altı)cc olan teodolitelerde, hazırlanmış bir ölçü planına göre yapılır ve bu gözlemler günü gününe seçim kanavasına işlenir.

    Madde 48 - III. Derece nirengi noktalarına ilişkin yatay açılar dizi yöntemi ile karşılıklı olarak ölçülür.

    Madde 49 - Gözlem süresince gerek alete gerek sehpaya güneş gelmemesi için şemsiye kullanılır.

    Madde 50 - Gözlem dizilerinin sayısı, noktaların derecelerine göre saptanır.

    III. Dereceler için 4 dizi, ancak III. derece noktanın çıkış doğrultularından herhangi birinin uzaklığının 10 km. yi geçmesi halinde o noktanın bütün çıkış doğrultuları karşılıklı 6 dizi olarak ölçülür.

    IV. dereceler için (ilerden kestirme doğrultuları) 2 dizi gözlem yapılır.

    Madde 51 - Dizi başlangıç değerleri, sıfır dan başlanarak (pi)____

    n değerinin eklenmesiyle elde edilir.

    n = dizi sayısı

    Madde 52 - Yerüstü işareti yıkılmış bir nirengi noktasının kirecine gözlem yapılmaz.

    Madde 53 - Bir gözlem dizisine, başlangıç doğrultusu da dahil olmak üzere, en çok 15 doğrultu alınır.

    Madde 54 - Eski bir III. derece nirengi noktasından yeni doğrultuların ölçülmesi gerektiğinde; yeni doğrultulardan başka en az kendi derecesinde olmak üzere 3 eski doğrultuya/kontrol gözlemi yapılır.

    Madde 55 - Yatay gözlemler genellikle güneşin meridyenden geçişinden 2 saat evveli ile 2 saat sonrası dışında kalan ve uygun gözlem koşulları veren zamanlarda yapılır. Düşey gözlemler, bölgenin özelliğine ve hava durumuna göre yatay gözlem zamanları arasında yapılır.

    Madde 56 - Gözlemler, baba direğinin mümkün olduğu kadar yere yakın yerine yapılır. Minarelerde ise aleme yapılır.

    Madde 57 - Gözlem süresince her dizi bitiminde düzeç kontrol edilir, bozulma varsa düzeltilir.

    Madde 58 - Her yarım dizinin sonunda başlangıç kontrolu yapılır. Kontrol okumalarında fark III. derece gözlemlerinde 10(altı)cc, IV. derece gözlemlerinde 15(altı)cc yi geçmemelidir. Bundan fazla kontrol farkı gösteren gözlem dizileri yenilenmelidir.

    Madde 59 - Yatay açı ölçülerinin ortalaması, sıfıra çevrilmesi ve dizi hesapları istasyon noktasından ayrılmadan tamamlanır.

    Madde 60 - Bir doğrultuya yapılan gözlemlerde diziler arasındaki fark III. derecelerde 20(altı)cc yi IV.derecelerde 25(altı)cc yi geçmemelidir. Bundan fazla fark gösteren doğrultu dizileri yenilenmelidir.

    Madde 61 - Yapılan yatay gözlem kontrollarında hangi doğrultuda yanlışlık veya fark varsa, o doğrultu gözlemi aynı başlangıç değerleri ile yenilenir.

    B. Düşey açıların ölçülmesi :

    Madde 62 - Yatay açı ölçüsü yapılan bütün doğrultulara 2 dizi düşey açı ölçümü de yapılır.

    Madde 63 - 1 : 5.000 ölçekli harita çalışma bölgesinde evvelce yapılmış koordinatları belli noktalar yeni yapılan noktalar gibi kot plânına alınır ve düşey gözlemleri yenilenir.

    Madde 64 - III. derece noktalarında düşey açı gözlemleri karşılıklı olarak yapılır. Gözlem piramit, baliz ve balonlarda işaretin tepesine minaralerde şerefenin üst kenarına yapılır. Düşey açı ölçümünde gözlenen yerin yerden yüksekliği ölçülür ve protokoluna yazılır.

    Madde 65 - Düşey açı ölçümlerinde her gözlemden önce düşey düzeç kontrol edilir.

    Madde 66 - İstasyonlardan ayrılmadan önce, her hedefe ait I. ve II. durumdaki okumalar toplanır. Elde edilen toplamların en büyüğü ile en küçüğü arasındaki fark 50(altı)cc geçmemelidir. 50(altı)cc den fazla farklı doğrultuların gözlemleri yenilenir.

    Madde 67 - Düşey açı ölçümü yapılan her istasyon noktasında alet ve işaret yükseklikleri ölçülerek karnedeki yerine yazılır.

    Madde 68 - Alet yüksekliği, aletin muylu ekseni ile yer üstü işaretinin baba direğinin oturduğu yer arasındaki mesafedir.

    C. Ölçü karnelerinin yazılması:

    Madde 69 - Ölçüler karnelere H 2 kurşun kalemi ile yazılır Karnelerde silinti ve kazıntı bulunmamalıdır. Düzeltme yapmak gerektiğinde, alttaki rakamlar okunacak şekilde çizilir, üzerine doğrusu yazılır.

    Madde 70 - Karnelerin ilk sayfalarına istasyonun derecesi, numarası, adı, alet numarası, gözlemcinin ve yazıcının kimliği ile gün ve hava durumu yazılır.

    Madde 71 - Yatay açı okumalarında, noktaların adı ve numaraları ilk yardım diziye yazılır. Öteki dizilerin I. durumlarında ise noktaların ya adı ya da numarası yazılır.

    Her yarım dizide bir, her tam dizide ise en az iki satır boş bırakılır.

    Karnelerde aşağıdaki bilgilerin bulunması gereklidir.

    a. Gözlem; kule, minare v.b. gibi işaretler üzerinden yapılmışsa bir krokisi,

    b. Düşey gözlemin yapıldığı yer ve yüksekliği,

    c. Merkez dışı yapılan gözlemlerde hesap için gerekli bilgiler,

    d. Ölçüçü tarafından gerekli görülen diğer bilgiler.

    D. Üçgenlerin kapanması :

    Madde 72 - III. derece nirengi noktalarına ait bütün üçgenler iş bölgesinde kapatılarak kontrol edilir. Üçgen kapanma hataları, çıkış doğrultularının uzaklıkları 10 km. ye kadar olan üçgenler için 30(altı)cc 10 km. den fazla olanlar için 20(altı)cc yi geçmemelidir.

    Madde 73 - Ölçü özetleri iki kopya olarak düzenlenir ve birinci kopyası Harita Genel Müdürlüğüne verilir.

    Madde 74 - Özet hesapları, III. derece doğrultuları için saniyenin onda birine, IV. derece doğrultuları için saniyeye kadar yürütülür.

    VI. NİRENGİ HESAPLARI

    Madde 75 - Hesaplar 1 : 50.000 ölçekli çıkış planı uyarınca yapılır.

    Madde 76 - Nirengi koordinatları GAUSS-KRUGER koordinat sistemine ilişkin 3

    lik dilim esasına göre hesaplanır. 3

    lik dilim orta meridyenleri 27

    , 30

    , 33

    , 36

    , 39

    42

    , ve 45

    meridyenleridir.

    Küçültme faktörü M(altı)o = 1 dir.

    Madde 77 - Yatay açı ölçüleri, noktanın çıkış aldığı doğrultuların kesin cihetlerinin ortalaması ile yönlendirilir.

    Madde 78 - Eski bir III. derece nirengi noktasında yeni yapılan gözlemler, kontrol gözlemi yapılan eski doğrultulardan birine göre yönlendirilir.

    Madde 79 - Ölçüler hangi doğrultuya göre yönlendirilmiş ise, o yön kırmızı kalemle yazılır. Kontrol gözlemi yapılan eski doğrultuların yönleri özete mavi renk ile yazılır. Yanına kontrol işareti konur.

    Madde 80 - III. derece noktaların koordinatları, bilinen noktaların dengeli değerlerine dayanılarak hesaplanır. Koordinat değerleri arasında bulunacak fark 20 cm. yi geçmemelidir.

    Madde 81 - III. derece noktalar, en az 2 üçgen oluşturan 3 doğrultudan hesaplanır.

    Madde 82 - Dilimlerin birleşme yerlerine rastlayan bölgelerde birleşme doğrultusunun doğu ve batısında 1 : 5.000 ölçekli bir paftayı kapsayan 1' 30" lik alan içindeki nirengi noktalarının koordinatları, hem noktanın bulunduğu dilime, hem de komşu dilime göre hesaplanır.

    Madde 83 - İki dilime göre hesaplanan III. ve IV. derece noktaların komşu dilimdeki hesap klişelerine (hesapları... dilimindedir.) deyimi yazılır ve hesaplar ana dilimdeki hesap klişesine eklenir.

    Madde 84 - III. derece nokta hesaplarında (t-T) ve (s:S); IV. derece nokta hesaplarında ise yanlız (s:S) düzeltmeleri getirilir, hesaplar 6 ondalıklı trigonometrik değerler ile yapılır.

    Madde 85 - Elektronik Bilgi İşlem Merkezlerinde yapılacak III. derece nirengi hesaplarında koordinatların ortalama hataları

    10 cm. yi zorunlu hallerde

    13 cm. yi geçmemelidir.

    Madde 86 - Arazi meylinin % 5 ten az olduğu yerlere rastlayan nirengi noktalarına nivelmanla, % 5 den fazla olan yerlere rastlayan nirengi noktalarına trigonometrik olarak kot verilir.

    Madde 87 - Trigonometrik kotlar, üçgen hesaplarından elde edilen kenarların ortalaması kullanılmak suretiyle, en az 3 doğrultudan hesap edilir. Bu değerler arasındaki fark, III. derecelerde 15 cm. ve IV. derecelerde 25 cm. den fazla olmamalıdır.

    Noktanın kotu bu değerlerin ortalamasıdır.

    Madde 88 - IV. derece kot hesaplarında, kırılma ve küresellik kat sayısı 1 : 25.000 lik hesapta kullanılmış olan (K) kat sayısıdır.

    Madde 89 - Nivelmanla kotu bulunan noktaların hesap klişelerindeki kot hesaplanacak bölüme (Nivelman) kelimesi, yer kotu bölümüne de sayısal değeri yazılır.

    Madde 90 - Yazılar, bütün hesap klişelerine kurşun kalemle yazılır ve her klişenin baş tarafına; (AVRUPA MEBDE'İNDE) damgası ile paftanın adı, dilim orta meridyeni, dilim genişliği küçültme faktörü yazılır. Klişelerin altında hesabı yapanın adı ve imzası bulunur.

    Zincir, dörtgen, santral veya poligon yöntemi ile bulunan noktalara ait şekil ve hesaplar 1 : 50.000 lik arşiv dosyasına konur.

    B. Abrisler :

    Madde 91 - Her istasyon noktası için örneği (Şekil - 13 de) gösterilen biçimde bir abris düzenlenir.

    Madde 92 - Abrislere yazılacak bütün bilgiler kitap harfleriyle ve mürekkeple yazılır.

    Madde 93 - Abrislere, o istasyonun ölçü özeti, birinci satırı kuzey doğrultusu için boş bırakılmak sureti ile yön sırasına göre aynen yazılır. Eski noktaların yeni abrislerine, eski abristeki bütün bilgiler de geçirilir.

    (Şekil - 13)

    Madde 94 - Abrisleri yazılan noktanın sağa-yukarı değeri, hangi noktalardan hesaplanmış ise; o noktaların adlarının yanına kırmızı kalemle (x) işareti konur.

    Madde 95 - Üzerinde gözlem yapılan IV. derece noktaların abrislerinde bütün doğrultular derece farkı gözetilmeksizin yön sırasına göre düzenlenir. (Şekil - 14)

    Madde 96 - Abrise sıra ile aşağıdaki bilgiler yazılır :

    a. Abrisin ön sayfasında.

    Dilim orta meridyeni,

    Dilim genişliği,

    Küçültme faktörü,

    Paftanın adı (ANKARA İ 29-b-09-b) gibi,

    Noktanın numarası (Numarataj cetvelinden),

    Noktanın adı,

    Noktanın derecesi (Romen rakamı ile)

    İşaret şekli,

    İşaret yüksekliği (cm. ye kadar),

    Noktanın sağa-yukarı değerleri (cm. ye kadar),

    Noktanın yer ve işaret kotu (cm. ye kadar)

    Alet yüksekliği (cm. ye kadar),

    Kesin yönler,

    Dengeli semtler,

    Hesapta kullanılan kenar logaritmaları,

    Düşey açılar (saniyeye kadar).

    Abrisin en altında abrisi yazanın kimliği ve imzası ile abrisin yazıldığı tarih belirtilir.

    Abrislerde silinti ve kazıntı bulunmamalıdır.

    b Abrisin arka sayfasında.

    İstasyon noktalarının yeraltı işaretlerine ilişkin bilgiler.

    Varsa normal biçimde yapılamayan yeraltı işaretlerinin şekli.

    1 : 25.000 ölçekli haritadan noktanın yerini gösteren kısım 6x6 cm. boyutunda kesilir ve abrislerin arkasına özel yerine yapıştırılır.

    Yararlı not kısmına; Protokoldaki gerekli bilgiler yazılır.

    Madde 97 - Komşu dilime göre hesabı yapılan noktaların abrisleri de yukarıdaki kurallara uyularak düzenlenir.

    Madde 98 - Ana dilime göre değişmeyen kenar ve düşey açılar ile arka sayfadaki bilgiler dışındaki diğer bütün komşu dilim bilgileri noksansız yazılır.

    Abrisin altına kırmızı mürekkeple (diğer bilgiler... derece dilim abrisindedir) deyimi yazılarak ana dilime ilişkin abrisin altına eklenir.

    C. Özet çizelgeleri :

    Madde 99 - Nirengi değerleri Özet Çizelgeleri, aşağıda saptanan biçimde düzenlenecektir. (Şekil 15-a)

    a. Özetin kapağında :

    1 : 5.000 ölçekli paftanın adı (Ankara İ 29-a-01-c) gibi dilim orta meridyeni, dilim genişliği, küçültme faktörü.

    1 : 5.000 ölçekli paftanın yerini belirleyen 1 : 5.000 ölçekli pafta indeksi

    1 : 50.000 ölçekli indeks paftanın köşe noktalarının derece cinsinden enlem ve boylam değerleri

    1 : 5.000 ölçekli paftanın köşe noktalarının enlem ve boylamlarını gösteren şema

    1 : 5.000 ölçekli paftanın köşe koordinat değerleri ve kırmızı mürekkeple komşu dilimdeki değerleri

    1 : 5.000 ölçekli paftanın kenar uzunlukları (dm. ye kadar)

    1 : 5.000 ölçekli paftaya giren noktaları tanımaya yarıyan yeterli bilgileri kapsayan şema.

    Özetin yazıldığı gün, yazanın kimliği ve imzası ile kontrolla sorumlu yetkilinin kimliği ve imzası bulunur.

    b. Özetin içinde :

    Özete noktalar; numarası, adı sağa-yukarı değeri, kotu ve kontrol uzunlukları belirtilmek suretiyle derece ve sıra numarasına göre ve dereceler arasında birer satır boş bırakılarak yazılır.

    Bir satır boş bırakıldıktan sonra

    pafta dışı noktalar

    damgası basılarak paftaya en çok 350 m. uzaklıkta bulunan noktalar, derece ve numara sırasına göre evvelce belirtilen bilgileri ile pafta dışı nokta olarak yazılır.

    Özete yazılacak nirengi noktalarının hava işareti, nirengi noktası betonundan 100 cm. den daha uzakta ise; hava işaretinin koordinatı nirengi koordinatının, hava işareti kotu da nirengi kotunun altına kırmızı mürekkeple yazılır.

    Madde 100 - Nivelmanla kot verilen nirengi noktalarının kotları kırmızı yazılır ve altına aynı mürekkeple (Niv.) kısaltması konur.

    Madde 101 - Genellikle her paftada bir III. derece nirengi noktası bulunduğundan ve bu nokta ilk sıraya yazılacağından, paftada bu noktaya ait kontrol uzunluğu yazılmaz.

    Pafta içindeki IV. dereceler için, önce pafta içindeki istasyon noktasından, sonra pafta dışındaki istasyon noktalarından olan uzaklıkları kontrol uzunluğu olarak yazılır. Bu uzunlukların yazılışında çıkış esasına dikkat edilir. Çıkış alınan noktalar pafta kenarlarından 350 m. den daha uzaksa kontrol uzunluğu yazılmaz.

    Kontrol uzunluğu olmayan noktalara (kontrol uzunluğu yoktur) deyimi yazılır.

    Yeraltı işareti standart şekli ve boyutları ile belirtilir. Standart şekil dışında yapılmış yeraltı işareti varsa, bu özel olarak ayrıca belirtilir ve yanına numarası yazılır. (Şekil 15-b)

    Madde 102 - 1 : 5.000 ölçekli paftanın komşu dilim özeti ayrıca yazılmayıp, komşu dilime ilişkin bilgiler, ana dilim özetine ayrı bir renkle (yeşil) yazılır.

    D. Değer çizelgeleri :

    Madde 103 - Değer çizelgelerine, 1 : 5.000 ölçekli paftanın içine giren nirengi noktalarının numaraları, adları, sağa-yukarı değerleri ile kotları daktilo ile derece ve numara sırasına göre yazılır ve bunun altına

    dengeli kesim değer

    damgası vurulur. Bu çizelgeye ayrıca değerlerin kullanılma koşullarını belirten bir not eklenir. (Şekil 16)

    E. Yatay ve düşey açı planları :

    Madde 104 - Hesaplardan sonra son şeklini almış bulunan yatay ve düşey açı ölçü ve hesap plânı her 1 : 50.000 lik pafta için ayrı olmak üzere 1 : 50.000 ölçeğinde hazırlanır.

    Bu plâna, I, II, III, IV. derece noktalar, koordinatları ile konur ve abrislerdeki doğrultular çizilir, noktaların çıkışları doğrultu renginden birer okla belirtilir.

    Madde 105 - Plân üzerindeki çalışmalar aşağıda tesbit edilen esaslara göre yapılır.

    a. Yatay açı ölçü ve hesap plânı (Şekil 17)

    4 er cm. aralıkla çizilecek koordinat hatlarıyla sağa-yukarı değerleri vermiyon renkli,

    1 : 50.000 lik pafta köşelerini gösteren küçük dairelerde pafta kenarları 1/4 mm. kalınlığında siyah çini.

    Plânın başlık yazısı siyah çini,

    Noktaların derecelerini gösteren özel işaretler ve üstlerine yazılacak numaralar siyah çini,

    I. IIderece doğrultuları 1 mm. kalınlığında siyah çini,

    III. derece doğrultuları 1/4 mm. kalınlığında karmen renkli,

    IV. derece doğrultuları ince olarak sarı renkli,

    Şehir kasaba ve köyleri gösteren 5 mm. çapındaki daire içinin taranması ve sağına yazılacak isimler vermiyon renkli.

    Şose demiryolu siyah çini,

    Nehir, göl ve sahiller renkli, mürekkeple belirtilir.

    b. Düşey açı ölçü ve hesap Plânı (Şekil 18)

    İstasyon noktalarının derecelerini gösterir işaretler ve üstündeki numaralar siyah çini mürekkeple çizilir.

    Birden başlamak üzere derece işaretlerinin altına kot çıkış sıra numarası karmen renkli, mürekkeple yazılır.

    Nivelman verilen noktaların içleri karmen renkle doldurulur.

    Kot kontrol noktalarının içleri sarı ile doldurulur ve aynı renkle ok konur.

    Yararlanılan I nci derece nivelman noktaları küçük dikdörtgen şeklinde siyah çini mürekkeple çizilip, içerisi karmen renkle doldurulur ve numarası yazılır.

    Yükselti açısı ölçülen doğrultular 2/3 mm. kalınlığında karmen renkle çizilir.

    Bu plânda yanlız istasyon noktaları ile üzerine alet kurulmuş 4 üncü derece nirengi noktaları gösterilir ve çıkış doğrultuları karmen renginde oklarla belirtilir.

    F. Teslim edilecek belgeler :

    Madde 106 - Aşağıda yazılı belgeler bir teslim çizelgesi ile birlikte, arşivlenmek üzere ilgili kısma teslim edilir.

    Madde 107 - Belgeler, 3

    lik dilim esasına göre ve her 1 : 50.000 lik pafta için ayrı ayrı düzenlenir.

    Madde 108 - Her 1 : 50.000 lik pafta içinde bulunan gözlem karneleri bir bantla sarılarak üzerine 1 : 50.000 lik paftanın adı ve içinde bulunan 1 : 5.000 lik paftaların adları yazılır.

    Nokta protokolları 1 : 50.000 lik olarak bu bandın altına konur.

    Her 1 : 50.000 lik paftanın hesap klişeleri pafta ve numara sırasına göre dosyalanır ve adı yazılır.

    Madde 109 - Dosyalar her 1 : 50.000 lik pafta için ayrı olmak üzere aşağıdaki sıraya göre düzenlenir.

    Muşamba üzerine 1 : 50.000 ölçekli yatay ve düşey ölçü planı

    Yapılan bütün işe ait teknik rapor

    Yeni nivelman hattına ait nivelman özet çizelgesi

    Pafta sırasına göre nirengi değerleri özet çizelgesi

    Pafta dışı noktalara ait değer cetveli

    Numara sırasına göre abrisler

    İki dilime göre hesap yapılmışsa, komşu dilime ait hesap klişeleri, değer cetvelleri, esas dilimdeki eşlerinin altına konur.

    Bu sıraya göre hazırlanan belgeler ilgililer tarafından incelenir, yönetmeliğe uygun olduğu anlaşıldıktan sonra ilgili kısma teslim edilir, Yapılan 1 : 5.000 lik işler teslim alan kısım tarafından yılına göre indeks üzerine işaretlenir.

    VII. NİRENGİ YERİNE KULLANILACAK HASSAS POLİGONLAR

    Madde 110 - Görüş koşulları nirengi yapımına elverişli bulunmayan ağaçlık, sazlık ve buna benzer arazide nirengi yerine geçebilecek nitelikte hassas poligon yapılır.

    Madde 111 - Hassas poligon güzergâhlarının her iki ucu 111. derece nirengi noktalarına bağlanır.

    Madde 112 - Hassas poligon kenarları 750 metreyi geçmemeli, olanaklar içersinde birbirine eşit uzaklıkta ve kırılma açıları 200 grad dolayında olmalıdır. Hassas poligon kenar sayısı 14 ü geçmemelidir.

    Madde 113 - Hassas poligon noktalarına yer üstü işareti yapılmaz. Bu noktaların yer altı tesisi, hava işareti ve numaralanması aynen IV ncü derece nirengilerde olduğu gibi yapılır.

    Madde 114 - Hassas poligon noktalarındaki gözlemler jalonlara veya sehpa üzerine konmuş hedeflere yapılır.

    Madde 115 - Hassas poligonlarda yatay ve düşey açılar 2 şer dizi, kenar uzunlukları ise 1 : 10.000 sıhhat verecek elektro-optik uzunluk ölçü aletleriyle en az 3 kez ölçülür. Bu ölçüler arasındaki fark:

    d(altı)s = 0.003 s+0.0001. s den fazla olamaz.

    s = m. cinsinden poligon kenar uzunluğu,

    d(altı)s = m. cinsinden

    Madde 116 - Ölçülen kenarlar, deniz yüzeyine ve GAUSS-KRUGER projeksiyonuna indirgenir. Buna ilişkin düzeltme.

    V(altı)s = a.s formülüyle hesaplanır.

    y

    H

    Burada a = ___ _ ___ olup

    2r

    r

    y ölçü sahasının dilim orta meridyeninden olan ortalama uzaklığı,

    r ortalama dünya yarıçapı (6370 km.)

    H Ölçülen kenarın deniz yüzeyinden olan ortalama yüksekliğidir.

    Deniz yüzeyine ve GAUSS - KRUGER projeksiyonuna indirgenmiş kenar (Hesapta kullanılacak kenar)

    S = s + v(altı)s dir.

    a değeri cetvel halinde gösterilmiştir. (Şekil - 19)

    Madde 117 - Açı kapanma hata sınırı :

    f(altı)B = 2c.0 n dir, n = kırılması açı Sayısı

    Açı kapanma hataları, poligon açılarına eşit olarak dağıtılır. Bölünmede geri kalan fark, kenarları en kısa olan kırılma açısına eklenir.

    Madde 118 - Poligon uzunluğu kapanma hata sınırı :

    f(altı)X = (X(altı)SON - X(altı)İLK) -[S. cos]

    f(altı)M = (X(altı)SON - X(altı)İLK) -[S. sin]

    f(altı)S = f

    (altı)X + f

    (altı)V formülü ile hesaplanır.

    Buradaki kapanma hatası,

    f(altı)S = 0,005 [S] sınırı içinde kalmalıdır.

    Madde 119 - Poligon koordinat kapanma hatalarına ait düzeltmeler, koordinat kapanma hatalarının kenar uzunlukları ile doğru orantılı olarak dağıtılması ile sağlanır.

    f(altı)X f(altı)Y

    d(altı)X = _________ .S ,d(altı)Y = ________ . S

    [S] [S]

    VIII. MERKEZ DIŞI GÖZLEMLERİN MERKEZE ÇEVRİLMESİ VE ZEMİN NOKTALARI

    Madde 120 - Herhangi bir nedenle nirengi noktası dışında yapılan gözlemlerin nirengi noktasına indirgenebilmeleri için gerekli olan, merkez dışı nokta ile nirengi noktası arasındaki uzaklık, milimetre incelikle ve ayarlı şeritle ikikez ölçülür.

    Bu uzaklığın doğrudan doğruya ölçülmesine imkân olmayan hallerde iki üçgen yardımıyle ve yine milimetre incelikte hesaplanır. Bu amaçla kurulan üçgenlerin hiçbir açısı 30 graddan küçük olamaz. Üçgenlerin birer kenarları ayarlı iki ayrı çelik şeritle gidiş-dönüş olarak ölçülür.

    Madde 121 - Minare, paratoner, kule gibi üzerine alet kurulamayan her nirengi noktası için bir zemin noktası tesis edilerek bu noktaların koordinatları hesaplanır.

    Madde 122 - Zemin noktası ile nirengi noktası arasındaki uzunluk 120 nci madde de açıklandığı şekilde tesis edilecek iki üçgen yardımı ile ve kontrollu olarak hesaplanır. Bu noktadan ayrıca iki nirengi noktasına da açı gözlemleri yapılır. (Şekil - 20)

    Madde 123 - Zemin noktası ve tesis edilen üçgenlerin diğer noktalarının zemin tesisleri, nirengi zemin tesislerinin aynı olmalıdır. Ayrıca nirengi noktalarının bulunduğu cami veya binanın duvarına, çapı 26 mm. ve uzunluğu 10 cm. olan demir bir sigorta röperi tesis edilir. Minare şerefleri ve teraslar üzerindeki gözlem yapılan noktalar, boyları 5 cm. ve çapları 15 mm. lik bir bronzla

    Çimento harcı ile

    taban seviyesinde tespit olunur.

    Madde 124 - Sigorta röperlerinin koordinatları bir üçgen üzerinde hesaplanır ve kontrol sağlamak için ayrıca sigorta röperi ile zemin noktası arası çelik şeritle iki kez ölçülür.

    Madde 125 - Bütün merkeze indirgeme ve zemin noktası tesisi için gerekli yardımcı açılar iki dizi olarak teodolitle ölçülür.

    Madde 126 - Tesis edilen bütün zemin noktaları, şerefe ve teraslardaki bronzlar ve sigorta noktaları için, nirengi ve poligonlarda olduğu gibi, birer röper ölçü krokisi düzenlenir.

    ÜÇÜNCÜ BÖLÜM : Nivelman işleri :

    Madde 127 - 1 : 5.000 ölçekli haritası yapılacak bölgeye, belirli nivelman noktalarından başlanarak kot taşınır.

    Madde 128 - Nivelman ölçülerine başlamadan önce, bilinen nivelman noktaları arasında, kontrol ölçüleri yapılır. Bu kontrolda aranan doğruluk en az 20 mm. X * L olmalıdır. Bu sonuç bulunamadığında, kontrol ölçüleri, bu sonuç bulununcaya kadar, bilinen diğer noktalar arasında, tekrarlanır.

    Madde 129 - Kot taşıma güzergâhı, bölgenin 1 : 5.000 ölçekli nirengi seçimi yapıldıktan sonra, tespit edilir.

    Bu kot taşıma güzergâhları gidiş-dönüş olmak üzere iki defa ölçülür. Aranan doğruluk en az 40 mm. X L olmalıdır.

    Bu güzergâhların iş bölgesine gelinceye kadarki kısmında, ençok 5 Km. de bir köprü ve menfez gibi belirli tesisleri, veya bunlara yakın yerelere, şekil 21 a ve b de görüldüğü biçimde nivelman noktası yapılır.

    Bu nivelman noktalarının yerleşme bölgelerinde cami, okul ve çeşme gibi kamuya ait tesisler yanına yapılması tercih edilmelidir.

    Yapılan her nivelman noktasının kolayca bulunabilmesi için, Şekil 22 a ve b de görüldüğü gibi, nokta ayrıntılı bir kroki ile tanımlanır.

    Madde 130 - Bölge içinde nirengi noktalarına kot vermek için seçilecek ara nivelman poligon güzergâhları 30 Km. yi aşmamalıdır.

    Madde 131 - Nivelmanla kot verilecek noktaların yeraltı işaretleri nivelman ölçülerine başlamadan en az 4 gün önce yere gömülür.

    Madde 132 - Nivelman ölçüleri uygun hava koşullarında yapılır.

    Madde 133 - Miraların alete olan uzaklıkları olanak ölçüsünde eşit olmalı ve bu uzaklık en fazla 75 m. yi geçmemelidir.

    Madde 134 - Hergün ölçüye başlamadan aletin kolimasyonu kontrol edilir. 50 m. de 2 mm. den fazla olan kolimasyon düzeltilir. Miraların düzeçleri kontrol edilir ve gerekli düzeltmeler yapılır.

    Madde 135 - Ölçü sırasında mira, pabuç üzerine konmadan önce pabuç iyice bastırılır. Kumsal ve çok yumuşak arazide miranın tutulacağı yer sertleştirilir ve çökme nedeniyle doğacak hatalar önlenir.

    Madde 136 - Nivelman karneleri sabit kalemle iki kopya olarak yazılır. Karnelerde silinti, kazıntı yapılmaz.

    Madde 137 - Her nivelman noktasında ölçüye başlanırken yeni bir sayfa açılmalıdır. Her sayfanın hesabı bittikten ve bir bölüme ait hesaplar, sonucu sayfada toplandıktan sonra bulunan değerler sonuç hanesine geçirilir.

    Madde 138 - Nivelman defterlerindeki hesaplar ve nivelman poligon kapanmaları bir üst yetkili tarafından kontrol edilir.

    DÖRDÜNCÜ BÖLÜM : Havadan fotoğraf alımı ve foto laboratuvar işleri

    Madde 139 - Hava fotoğrafı alım planları 1 : 25.000 ölçekli haritalar üzerinde hazırlanır. 1 : 25.000 ölçekli haritalar bulunmadığı hallerde bu plan, daha küçük ölçekli haritalar üzerinde hazırlanabilir.

    Madde 140 - Hava fotoğrafı alım planlarında, uçuş kolonları renkli kalemle çizilir, kolonların baş ve sonları iş bölgelerini birer pafta taşacak şekilde sınırlandırılır. Deniz yüzeyinden olan uçuş yükseklikleri, ileri bindirme miktarı ve her kolon için hesaplanan fotoğraf adedi kolonların baş ve sonlarına yazılır.

    Madde 141 - Uçağın deniz yüzeyinden yüksekliği ile yer yüzünden olan ortalama yüksekliği aşağıdaki formüllere göre hesap edilir.

    1 c

    M(altı)b = ___ = ___;h(altı)g=m(altı)b X c ; H(altı)o=H(altı)g +h(altı)g

    m(altı)b h(altı)g

    M(altı)b = Fotoğraf ölçeği.

    m(altı)b = Fotoğraf ölçeği paydası.

    c = Kamera objektif merkezi ile fotoğraf düzlemi arasındaki

    uzaklık (Kamera odak uzaklığı).

    h(altı)g = Uçağın yeryüzünden ortalama yüksekliği.

    H(altı)o = Uçağın deniz yüzeyinden yüksekliği (Uçuş yüksekliği).

    H(altı)g = Arazinin deniz yüzeyinden ortalama yüksekliği (Uçuş kolonu

    boyunca alınacak arazi noktalarına ait yüksekliklerin aritmetik ortalaması).

    Arazinin kolon boyunca deniz yüzeyinden olan ortalama yüksekliğine giren yükseklikler arasında büyük farklar olması halinde, aynı kolonda farklı fotoğraf ölçeğine meydan vermemek bakımından bu tür kolonlar yükseklik farkı 300 m. yi aşmamak üzere bölümlere ayrılır ve uçuş buna göre yapılır.

    Madde 141 - Uçaktaki altimetreyi, deniz yüzeyinden olan kesin altimetrik değere yakın bir değere bağlayabilmek için uçulan bölgenin barometrik basıncı uçağın altımetresine bağlanır ve Computer air Navigation (Seyrisefer hesaplayıcısı) dan elde edilen düzeltme miktarı getirilir.

    Madde 142 - 1 : 5.000 ölçekli S. T. harita yapımı için fotoğraf alımları:

    a. 152/230 x 230 mm. formatlı kamerayla kuzey-güney yönünde 1 : 14.000 ölçeğinde, doğu-batı yönünde 1 : 16.000 ölçeğinde,

    b. 115/180 x 180 mm. formatlı kamerayla, kuzey-güney yönünde 1 : 17.000 ölçeğinde, doğu-batı yönünde 1 : 21.000 ölçeğinde,

    c. Sık meskûn ve çok dik arazi kesimlerinde 210/230 x 230 mm. formatlı kamerayla en az 1 : 16.000 ölçeğinde olmalıdır.

    Madde 143 - Havadan fotoğraf alımında :

    a. İleri bindirme :

    1. Havuz yöntemi ile nirengi yapımında % 60,

    2. Dizi yöntemi ile nirengi yapımında % 90,

    3. Hava nirengisi yapımında % 90.

    b. Yan bindirme :

    1. Yan bindirme ise yaklaşık olarak % 30 olmalıdır.

    Madde 144 - Kıyılar veya yabancı memleket sınır bölgelerinde yapılacak uçuşlara ayrıca kıyıya veya sınıra paralel % 90 ileri bindirmeli ek kolonlar uçurulur. Bu fotoğraflarda kıyı ve sınır içinde kalan kara parçaları fotoğraf boyutlarının % 70 ini kaplamalıdır.

    Madde 145 - Kıymetlendirmeyi olumsuz yönde etkileyecek gölge, görüntü engellemesi gibi nedenlerin önlenmesi bakımından; fotoğraf alımı için uygun meteorolojik koşul, mevsim ve zaman seçimi yapılır.

    Madde 146 - Havadan fotoğraf alımında, hava kamerasının optik ekseni ile düşey doğrulu arasındaki açı, ortalama

    5(üssü)g 1 geçmemelidir.

    Madde 147 - Bulutlu veya bulut gölgeli resimler bir iş bölgesinin % 10 nundan fazla olmamalıdır.

    Madde 148 - Kolon açığı veya herhangi bir nedenle meydana gelen fotoğraf açıkları aynı cins kamera ile tamamlanmalıdır.

    Madde 149 - Her uçuş mevsiminden önce hava kamera ve kasetlerinin bakım, kontrol ve test uçuşları yapılır ve durumları alet sicil formlarından gösterilir.

    Madde 150 - Havadan fotoğraf alımında kullanılan kamera ve diğer aletlerin her üç yılda bir fabrika seviyesinde bakım, tamir ve ayarları yaptırılmalıdır.

    Madde 151 - Havadan fotoğraf alımında, kıymetlendirmede beklenen duyarlığın sağlanabilmesi için, en uygun hava filmleri kullanılır. Poz müddeti ve diyafram, arazinin belirgin renkleri, kontrasları, kullanılan filtre, ışık şiddeti v.b. etkenler gözönünde tutularak saptanır.

    II. FOTO LABORATUVAR İŞLERİ :

    Madde 152 - Pozlanan hava filmleri nemden ve sıcaktan koruyan özel kutulara yerleştirilerek en kısa zamanda banyo edilmek üzere foto-laboratuvara gönderilir.

    Madde 153 - Kullanılan fotoğraf gereçleri, en az aşağıda belirtilen niteliklerde olmalıdır :

    a. Hava filmleri, topoğrafik polyester veya benzeri bazlı ve kullanma süresi geçmemiş olmalıdır.

    b. Diapozitif camlar, 2 -2,4 mm. kalınlığında ve emilziyonlu yüzün düzgünlüğü +(üssü)- 10 mikron, diapozitif filmler polyester bazlı ve 0.18 - 0.20 mm. kalınlığında olmalıdır.

    Madde 154 - Kıymetlendirmeye en uygun diapozitiflerin elde edilmesi için, gerekli diapozitif cam veya polyester bazıl diapozitif plaka film seçilir ve kontak baskılar, teknik koşullara uygun olarak yapılır.

    Madde 155 - Kıymetlendirme için alınan hava filmleri veya diapozitif kartlar :

    a. Fotoğraf kalitesi ve ölçeği,

    b. Görüntü kayması ve paralaksı,

    c. Hava işaretleri ve kamera markaları,

    d. İleri ve yan bindirme miktarları,

    e. Kolon açığı ve bulut gölgeleri,

    f. Fotoğraflardaki açısal sapmaları saptanan sınırlar içerisinde kalıp kalmadığı kontrol edilir.

    Bu sınırları aşan fotoğraf alımları, aynı uçuş mevsimi içinde yenilenir.

    BEŞİNCİ BÖLÜM : Kıymetlendirme ve Çizim İşleri

    Madde 156 - 1 : 5.000 ölçekli S. T. Harita, klâsik biçimde stereoskopik kıymetlendirme yapan ya da yarı veya tam otomatik aletlerle yapılır.

    Bu aletlerde X ve Y hareketlerini alet masasına iletme düzeni mekanik dişli ve çubuklar yardımıyla veya elektriksel, alet masasındaki kalem hareketi ise ortogonal olmalıdır.

    Madde 157 - Alette fotoğraf taşıyıcılarına verilecek açısal hareketler en az:

    Dönüklük (H)

    15(üssü)g

    Öne eğiklik (Fi)

    5 (üssü)g

    Yana eğiklik (Omega)

    5 (üssü)g

    Madde 158 - Aletin fotoğraf taşıyıcıları ve genel mekanik-optik sistemi 230 x 230 mm. boyutundaki hava fotoğraflarının kıymetlendirilmesine uygun ve yeterli olmalıdır.

    Madde 159 - Aletin görüş sistemi optiği, en az 6 defa büyütme gücünde olmalıdır ölçü markası büyüklüğü ise 0.04 mm. den küçük olmamalıdır.

    Madde 160 - Kıymetlendirme aletleri odak uzaklığını 0.01 mm. incelikle bağlayabilme olanağına ve odak uzaklıkları farklı hava kameraları ile alınmış fotoğrafların kıymetlendirilmesini sağlayacak tertibata sahip olmalıdır.

    Madde 161 - Objektif hatası

    10 mikrondan fazla olan hava kameraları ile alınmış fotoğrafların kıymetlendirilmesinde bu hatayı giderici düzeltme plakaları veya benzeri aksesuar kullanılmalıdır.

    Madde 162 - Alet masası çizim alanı en az 100 x 100 cm. boyutunda olmalıdır.

    Madde 163 - Gerek alette ve gerekse alet masasında konum ölçümü maksadıyla

    0.02 mm. incelikle değer elde etmeğe elverişli X ve Y gösterge sayaçları bulunmalıdır.

    Madde 164 - Aletlerin bakım kontrol ve ayarları genel olarak günlük, haftalık, aylık ve yıllık olmak üzere bu amaçla hazırlanmış özel yönergesine göre yapılır. Alınan sonuçlar, her alet için ayrı ayrı düzenlenen sicil dosyalarına geçirilerek arşivlenir.

    B. Kullanılacak malzeme :

    Madde 165 - Kıymetlendirmede boyut değiştirilmesi en az olan tabaka film veya cam plakalar kullanılır. Bunlar siyah-beyaz veya renkli olabilirler.

    Madde 166 - Çizim altlığı olarak, boyut değiştirmesi en az olan kazıma tabakalı veya saydam plastik levhalar kullanılır.

    Madde 167 - Kıymetlendirme için, paftalar nirengi değerleri özet çizelgesindeki bilgilere göre koordinetoğraf aletinde açılır.

    Madde 168 - Koordinetoğraf aleti, noktaları

    0.1 mm. incelikle koyabilecek nitelikte olmalıdır.

    C. Kıymetlendirme esasları :

    Madde 169 - Modellerin relâtif ayarları, mevcut yöntemlerden herhangi biri ile deneysel olarak veya hesapla yapılır. Kıymetlendirmenin gereken incelikte yapılabilmesi için, ayardan sonra model köşelerinde kalan paralaksa yaklaşık olarak 1/3 ölçü markası çapında (

    0.02 mm.) den fazla olmamalıdır.

    Madde 170 - Relâtif ayarın yapılması, anşluz ayar (ekleme ayar) yöntemiyle yürütüldüğünde açısal değerlerin,

    10g aşmaması gerekir.

    Madde 171 - Yataylama ayarı mevcut nirengilerden uygun olan 3 ü seçilerek yapılır ve diğer noktalarla kontrol edilir. Ayarın tamamlanmasından sonra modele giren bütün nirengi noktalarında okunacak yükseklik farkları

    60 cm. yi aşmamalıdır.

    Madde 172 - Mevcut nirengi noktalarının sayısı o modelin yataylama ayarı için yeterli olmadığı hallerde komşu modellerden nokta taşıyarak yataylama ayarı yapılabilir. Ancak taşınan noktalarla yataylama ayarı yapılmış modellerden diğer komşu modele nokta taşınarak üçüncü modelin ayar ve kıymetlendirilmesi yapılmamalıdır.

    Madde 173 - Baz ayarı, model içine giren nirengi noktalarından mümkün olduğu kadar birbirinden uzak iki nokta seçilerek yapılır. Bu iki nokta arasında uyum sağlandıktan sonra diğer nirengi noktalarında da kontrol yapılır. Bütün nirengi noktalarında bu uyum

    0.3 mm. içinde kalmalıdır.

    Madde 174 - Model sahası içinde deniz, göl veya kapatılmış sınır bölgeleri gibi stereo görüş sağlamayan yerlerin bulunması halinde bu modelin kıymetlendirilebilmesi için stereo görüş sağlanan kısımlar toplam model alanının % 70 inden az olmamalıdır.

    Madde 175 - Kıymetlendirme, plânimetrik detay ve eş yükseklik eğrisi olmak üzere aynı nitelikte iki ayrı pafta üzerinde yapılır.

    Madde 176 - Plânimetrik detay çizim altlığına pafta köşe noktalarıyla nirengi noktaları konur ve bu noktaların numara ve yükseklikleri, kitabe bilgileri ve diğer kitabe dışı bilgiler yazılır.

    Eş yükseklik eğrisi çizim altlığına ise; yalnız pafta köşe noktaları konur.

    Madde 177 - Kıymetlendirmeye detay çizim altlığı ile başlanır ve bu Yönetmeliğe ekli özel işaretlere göre ve model kenarlarından 1.5 cm. içerdeki alanı kapsayacak şekilde yürütülür.

    Madde 178 - Eş yükseklik eğrileri beş metrede bir devamlı olarak, gerekli görülen yerlerde veya arazinin topoğrafik yapısına göre ikibuçuk metrede bir, kesik-kesik olmak üzere çizilir.

    Madde 179 - Özellik gösteren tepe ve Kokurdanlarla, çok düz olan arazilerde; beş metrelik eş yükseklik eğrileri arasındaki haritadaki mesafe 4 cm. den fazla olan yerlerde, 4 cm. ilâ 8 cm. de bir ve mümkün mertebe belirli karekteristik noktalara aletle desimetreye kadar kot okunur.

    Madde 180 - Kot okunan yerler, detay olmayan bölgelerde 1 mm. boyutunda bir çaprazla, detay kavşaklarında bir nokta ile belirtilir.

    Kot noktaları ve rakamları eş yükseklik eğrisi paftasında (kalıbında) bulunur ve doğu-batı istikâmetinde yazılır.

    Madde 181 - Her bir modelin kıymetlendirilmesi tamamlandıktan sonra kıymetlendirme alet operatörü tarafından o model için genel bir kontrol yapılır. Bunun dışında o paftanın kıymetlendirilmiş komşu paftalara kenar uyumu da alette sağlanır.

    Madde 182 - Kıymetlendirme alet operatörleri kıymetlendirdikleri her biri model için bir ayar protokolu düzenler. Bu protokolda kıymetlendirme tarihi, modeli teşkil eden fotoğraf numaraları, yanı sıra grafik olarak nirengi noktaları dağılımı, yataylama ve baz ayarları için seçilen nirengi noktaları ile yataylama ayarı sonunda bütün nirengi noktalarında ölçülen yükseklik farkları yazılarak gösterilir. Kıymetlendirmeye ilişkin, belirtilmesinde yarar görülecek özel durumlar varsa not edilir.

    Madde 183 - Kıymetlendirilmesi tamamlanan paftalar çizim işlemine başlanıncaya kadar inceliklerinin korunabileceği özel dolaplarda saklanır.

    II. ÇİZİM İŞLERİ :

    Madde 184 - 1 : 5.000 ölçekli S.T. haritaların çizimi, bu Yönetmeliğe ekli özel işaretlere göre yapılır.

    Madde 185 - Paftalar; detay ve eşyükseklik eğrilerini ayrı ayrı göstermek üzere, iki pafta (kalıp) halinde ve birbirine uyumu sağlanarak çizilir.

    Madde 186 - Kazınabilir plâstik tabaka üzerine çizim kalınlıkları kontrol edilmiş metal uçlarla yapılır.

    Madde 187 - Çizim saydam plâstik tabakalar üzerine yapıldığında, paftanın asetat veya polyester bazlı olmasına göre gereken özel mürekkep kullanılır.

    Madde 188 - Beş ve ikibuçuk metrelik eşyükseklik eğrileri 0.1-0.16 mm. kalınlığında çizilir.

    İkibuçuk metrelik eşyükseklik eğrileri 0.5 cm. boyunda ve 1 mm. aralıklarla olmak üzere kesik çizgilerle gösterilir.

    Madde 189 - Eş yükseklik eğrileri 25 metrede bir kalın olarak çizilir. Bu kalınlık 0.2-0.25 mm. dir.

    Madde 190 - Çizim aşağıda bahsedilen esaslar çerçevesinde yapılır.

    a. Kural olarak pafta çizimi, kıymetlendirilen detay ve eş yükseklik eğrilerinin kurşun kalem izlerine tam uyularak yapılır.

    b. Eş yükseklik eğrileri, paftalar üzerinde de; şose, geniş hamyıl, Demiryolu, nehir, kanal, ark, hendek ve benzeri gibi çift hatlı detayları kesemezler. Bu detayların kenarlarına ve Şev'lerin üst ve alt sınırlarına dayanırlar.

    c. Eş yükseklik eğrileri, paftalar üzerinde binaları kezemezler. Binalarla, duvarlarla veya diğer başka detaylara sınırlanmış tesviyeli düzlüklerden geçirilemezler, bu sınırlara dayanırlar.

    d. Eş yükseklik eğrilerinden kalın olarak çizilmiş olanlara, bu eş yükseklik eğrisinin kotunu bildiren rakkam yazılır.

    Rakkamlar; başı arazinin yükselen meylini gösterecek şekilde ve ortalama her 100 cm

    alan içinde bir adet olmak üzere, eş yükseklik eğrisi içinde bırakılacak aralığa yazılmalıdır.

    e. Çizimi tamamlanan paftalar komşu paftalarla kenarlaştırılır.

    f. Çizimi tamamlanan paftalara 1 : 25.000 ölçekli haritalardan ve nirengi arazi çalışmalarından elde edilen bilgilerden yararlanılarak, yerleşme yerlerinin isimleri ile diğer mevki ve dere, tepe isimleri yazılır.

    ALTINCI BÖLÜM : Bütünleme İşleri

    Madde 191 - Bu Yönetmelik esaslarına göre yapılan 1 : 5.000 ölçekli standart topoğrafik haritalarda mevcut bilgilerden başka gerek duyulabilecek ek bilgiler haritayı kullanan kuruluşlarca kendi amaçlarına uygun olarak bütünlenir.

    YEDİNCİ BÖLÜM : Çoğaltma ve Dağıtım

    Madde 192 - 1 : 5.000 ölçekli standart topoğrafik haritalar esas olarak iki renkli olarak (Plânimetrik detay siyah, eş yükseklik eğrileri sebye) üretilir.

    Gerektiğinde plânimetrik detay veya eş yükseklik eğrileri ayrı ayrı olmak üzere üretilebilirler.

    Madde 193 - 1 : 5.000 ölçekli S.T. harita ve bilgilerinin elde edilmesi ve kullanılması, Bakanlar Kurulunun 2/6/1973 gün ve 7/6526 sayılı kararı ile yürürlüğe girmiş bulunan Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.

    SEKİZİNCİ BÖLÜM : Yürürlük ve Yürütme

    Madde 194 - Bu Yönetmelikte değişiklik yapılması, maddelerin yorumlanması, yeni maddelerin eklenmesi veya bazı maddelerin çıkarılması, teklif üzerine, Başbakanlık (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünü tedvirle görevli Devlet Bakanlığı) ile Millî Savunma Bakanlığının yetkili temsilcilerinin ortak kararı ile yapılır.

    Madde 195 - Bu Yönetmelik Resmî Gazete'de yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

    Madde 196 - Bu Yönetmeliği Başbakanlık (Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün tedvirle görevli Devlet Bakanlığı) ile Millî Savunma Bakanlığı yürütür.