BANKALAR KANUNU (MÜLGA)
Kanun Numarası : 3182
Kabul Tarihi : 25/04/1985
Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 02/05/1985
Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı: 18742
BİRİNCİ BÖLÜM: GENEL HÜKÜMLER
AMAÇ:
Madde 1 - Bu Kanunun amacı, tasarrufları korumak ve ekonomik kalkınmanın gereklerine göre kullanılmalarını sağlamak üzere bankaların kuruluşunu, yönetimini, çalışma esaslarını, devir, birleşme ve tasfiyeleri ile denetlenmelerini düzenlemektir.
KAPSAM:
Madde 2 - 1. Türkiye’de kurulmuş ve kurulacak bankalar ile yabancı ülkelerde kurulmuş olup da Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyette bulunan veya bundan sonra Türkiye’de şube açarak faaliyete geçecek olan bankalar bu Kanun hükümlerine tabidir.
2. Özel kanunlarla kurulan bankalar da kanunlarında yer alan hükümler dışında bu Kanun hükümlerine tabidir.
3. Bu Kanunda açıklık olmayan hallerde genel hükümler uygulanır.
TANIMLAR:
Madde 3 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/1 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/1 md.)
Bu Kanunun uygulanmasında;
1-Bakan ve Bakanlık; Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı’nın bağlı bulunduğu bakanı ve bakanlığı,
2- Müsteşarlık; Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığını,
3- Banka; Türkiye’de kurulan bankalar ile yabancı bankaların Türkiye’de açılan şubelerini,
4- Banka şubesi; Bankaların elektronik işlem cihazlarından ibaret birimleri hariç şube ajans ve mevduat kabulü veya diğer bankacılık işlemleri ile uğraşan sabit ya da seyyar büroları gibi her türlü yerel teşkilatını,
5- Ödenmiş sermaye bankaların üç aylık hesap özellerindeki fiilen ödenmiş veya Türkiye’ye ayrılmış ve ödenmiş sermayelerinden, bilançoda görülen zararın yedek akçelerle karşılanmayan kısmı düşüldükten sonra kalan tutarı,
6- Yedek akçeler; 32 nci maddenin birinci fıkrası, Türk Ticaret Kanunu ve ilgili kanunlar ile bankaların anasözleşmelerine göre ayrılan ve bankanın üç aylık hesap özetlerinde görülen yedek akçeler toplamından, varsa bilanço zararının düşülmesi sonucunda elde edilen tutarı,
7- Özkaynak; bankaların ödenmiş veya Türkiye’ye ayrılmış sermayeleri ile yedek akçelerinin toplamını,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM: BANKALARIN KURULUŞU
KURULUŞ VEYA TÜRKİYE’DE ŞUBE AÇMA İZNİ :
Madde 4 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/2 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46. K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK 538/2 md.)
Türkiye’de bir bankanın kurulması veya yabancı ülkelerde kurulmuş bir bankanın Türkiye’de açacağı ilk şubesi için Bankalar Kurulu’ndan izin alınması şarttır.
KURULUŞ ŞARTLARI:
Madde 5 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/3 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - 538/3 md.)
1. Türkiye’de kurulacak bankaların;
a) Anonim ortaklık olması,
b) Kurucuların müflis veya konkordato ilan etmiş veya taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar dahi ağır hapis veya 5 yıldan fazla hapis yahut zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,
sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma veya Devlet sırlarını açığa vurma,
vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından dolayı hüküm giymiş bulunmaması,
c) Hisse senetlerinin tamamının ada yazılı olması, nakit karşılığı çıkarılması, itibari değerlerinin 100 milyon (Birmilyar) Lirayı geçmemesi ve menkul kıymetler borsasına kote edilmesi,
d) Ödenmiş sermayelerinin 1 trilyon (Altıtrilyon) liradan az olmaması, e) Anasözleşmelerinin bu Kanun Hükümlerine uygun olması, şarttır.
2. Sermayesinin yarısından fazlası genel ve katma bütçeli dairelere, yerel yönetimlere veya kamu iktisadi teşebbüslerine ait bankalar birinci fıkranın (c) bendi hükmüne tabi değildir.
3. Bir kişinin banka sermayesinin yüzde 5’i ve daha fazlasını temsil eden payları edinmesi veya bir ortağa ait payların banka sermayesinin yüzde 5 yüzde 20, yüzde 33 veya yüzde 50 sini aşması sonucunu veren
hisse edinimleri ile bir ortağa ait payların yukarıdaki oranların altına düşmesi sonucunu veren hisse devirleri Müsteşarlığın iznine tabidir.
Ortak sayısının 5’ten aşağı düşmesine yol açan işlemler ile bu fıkraya göre izin alınmadan yapılan devirler pay defterine kaydolunmaz. Bu hükme aykırı olarak pay defterine yapılan kayıtlar hükümsüzdür.
Bu fıkra uygulamasında 38 inci maddenin üçüncü fıkrasının (b) bendinde belirtilen gerçek ve tüzel kişilere ait paylar bir kişiye ait pay addolunur.
İntifa hakkı ile oy hakkının edinilmesinde de bu fıkra hükümleri uygulanır.
4. Sermayenin yüzde 5 ve daha fazlasına sahip olacak ortakların kurucularda aranan nitelikleri taşıması şarttır. Bu nitelikleri kaybeden ortaklar temettü dışındaki ortaklık haklarından yararlanamaz. Bu halde,
diğer ortaklık hakları Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından kullanılır.
YABANCI BANKALARIN TÜRKİYE’DE ŞUBE AÇMA ŞARTLARI:
Madde 6 - 1- (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK-512/4 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/4 md.)
Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyet gösterecek yabancı bankaların;
a) Türkiye’ye ayrılan ödenmiş sermayelerinin 5 inci maddede belirtilen miktardan az olmaması,
b) Kuruldukları veya faaliyette bulundukları ülkelerde mevduat kabul etmelerinin veya bankacılık işlemleri yapmalarının yasaklanmamış olması, şarttır.
2. Türkiye’de şube açan veya açacak olan yabancı bankaların kuruldukları ülkelerde, milli bankaların şube açarak faaliyet göstermek istemeleri halinde, o ülkeler mevzuatına göre tabi olacakları şartlar, bu Kanunun yabancı bankalar için koyduğu şartlardan daha ağır olduğu veya sonradan ağırlaştığı takdirde, Bakanlar Kurulu karşılık olarak ilgili yabancı bankalardan aynı şartları yerine getirmelerini isteyebilir ve bu talebe uymayanların izinlerini iptal edebilir.
BAŞVURU VE İZİN
Madde 7 - (Değişik madde: 23/08/1993 -KHK- 512/5 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile.Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/5 md.)
5 inci ve 6 ncı maddelere göre yapılacak başvurular ile kuruluş veya Türkiye’de şube açma izninin verilmesine ilişkin usul ve esaslar Müsteşarlıkça çıkarılacak yönetmelikle tespit edilir.
Madde 8 - (Mülga madde: 23/08/1993 -KHK- 512/43 md.)
KURULUŞ VEYA TÜRKİYE’DE ŞUBE AÇMA İZNİNİN İPTALİ
Madde 9 - (Değişik madde: 23/08/1993 -KHK- 512/6 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46. K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - 538/6 md.)
Kuruluşa veya Türkiye’de şube açılmasına izin verilmesine ilişkin Bakanlar Kurulu Kararının yayımından itibaren 1 yıl içinde faaliyete geçilmemesi halinde bu izinler geçersiz olur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: BANKALARIN FAALİYETE GEÇMESİ
KURULUŞTAN SONRA VERİLECEK BEYANNAMELER:
Madde 10 - (Değişik madde: 23/08/1993 -KHK- 512/7 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46. K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK 538/7 md.)
Kuruluş veya Türkiye’de şube açma işlemleri tamamlanan bankalar, mevduat kabulü veya bankacılık işlemleri yapma izni almak için bir beyanname ile Müsteşarlığa başvururlar. Bu başvuru ile iznin verilmesine ilişkin usul ve esaslar Müsteşarlıkça çıkarılacak yönetmelikle tespit edilir.
Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyette bulunan yabancı bankalar ikinci şubelerini açtıkları tarihten itibaren en geç 1 ay içinde Müsteşarlığa ayrıca bir beyanname vererek Türkiye’deki şubelerinden birini diğer şubeleri temsile yetkili ve sorumlu yönetim merkezi olarak göstermek zorundadırlar.
BANKACILIK İŞLEMLERİNE VE MEVDUAT KABULÜNE İZİN:
Madde 11 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK- 512/8 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - 538/8.md)
1. 10 uncu maddede yazılı beyannamenin alınması üzerine Müsteşarlık, ilgililerin bu Kanun’da yazılı şartları yerine getirip getirmediklerini, bankacılık işlemlerine veya mevduat kabulüne başlamak üzere Kanun’un gerekli kıldığı nitelikleri taşıyıp taşımadıklarını inceledikten sonra durumları uygun bulunanlara başvuru tarihinden itibaren en geç iki ay içinde bankacılık işlemlerine veya mevduat kabulüne başlamak üzere izin verir.
2. Yapılan inceleme sonucunda durumları uygun bulunmayanlara gerekli düzeltmeleri yapmaları ve eksikleri tamamlamaları için uygun bir süre verilir. Bu süre içinde yeniden başvuranlar hakkında 1 inci fıkra hükümlerine göre yeniden yapılan inceleme sonunda durumları uygun bulunmayanlara sonuç tebliğ olunur ve haklarında 9 uncu maddeye göre işlem yapılır.
BANKACILIK İŞLEMLERİ YAPMA VEYA MEVDUAT KABULÜ İZİNLERİNİN KALDIRILMASI:
Madde 12 - 1. 11 inci maddede yazılı izinleri almış olan bir bankanın bankacılık işlemleri yapmasında veya mevduat kabul etmesinde daha sonra sakınca görülmesi halinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının görüşü alınmak suretiyle Bakanlığın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu bankanın bankacılık işlemleri yapmaya veya mevduat kabul etme iznini geçici veya sürekli olarak, kısmen veya tamamen ve tüm teşkilatını veya gerekli görülecek şubelerini kapsayacak şekilde kaldırabilir.
2. Bu sakıncanın ortadan kalkması halinde mevduat kabul ve bankacılık işlemleri yapma yetkisi Bakanlar Kurulunca aynı usulde verilebilir.
3. (Ek bent: 23/08/1993 - KHK-512/9 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46. K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - 538/9 md.) Herhangi bir şekilde faaliyetlerine sürekli olarak en az 6 ay süre ile ara veren bankalar hakkında da bu madde hükümleri uygulanır.
MEVDUAT KABULÜNE YETKİLİ OLMAYANLAR:
Madde 13 - 1. Bu Kanun veya özel kanunlarına göre yetkili olanlar dışında hiçbir gerçek veya tüzelkişi, aslen veya fer’an meslek edinerek mevduat kabul edemeyeceği ve bankacılık işlemleri yapamayacağı gibi ticaret unvanları ve her türlü belgeleri ile ilan ve reklamlarında banka kelimesini ya da mevduat kabul ettikleri veya bankacılık işlemleriyle uğraştıkları izlenimini yaratacak hiçbir kelime veya tabiri kullanamazlar.
2. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/10 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı kararı ile. Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/10 md.) Bu maddenin uygulamasında yazılı veya sözlü olarak veya herhangi bir şekilde halka duyurulmak suretiyle faiz veya her ne ad altında olursa olsun bir ivaz karşılığında istendiğinde veya belli bir vadede iade edilmek üzere para alınması mevduat kabulü sayılır.
Kabul edilen para karşılığında mevduat hesap cüzdanı yerine adi veya ticari senetler, makbuz veya sertifika verilmesi durumu değiştirmez.
3. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/10 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile. Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/10 md.) Resmi ve özel kuruluşlar ile ortaklıklarda yalnız kendi çalışanlarına ait olmak üzere sağlık ve sosyal yardım, ihtiyat ve tasarruf sağlama amaçlarıyla kurulan sandıkların münhasıran kendi üyelerinden ve bu amaçlar için toplandıkları paralar bu Kanun uygulamasında mevduat sayılmaz.
4. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/10 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile. Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/10 md.) Sermaye Piyasası Kanunu hükümlerine göre sermaye piyasası araçları ihracı hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: ŞUBELER
ŞUBE AÇMA:
Madde 14 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/11 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/11 md.)
1. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası hariç sermayesinin yarısından fazlası veya yönetim ve denetimi genel ve katma bütçeli dairelere, kamu iktisadi teşebbüslerine veya yerel yönetimlere ait olan bankalar Bakan’ın izni ile şube açabilirler.
2. Birinci fıkranın dışında kalan bankalar açacakları şubeleri açılış tarihinden en az 30 gün önce Müsteşarlığa bildirmek zorundadırlar. Bir takvim yılı içinde 10 adedin üzerinde şube açılması Müsteşarlığın iznine bağlıdır.
3. Bu Kanunun 56 ncı maddesine göre yürürlüğe konulan standartları tutturamayan bankaların şube açmaları Müsteşarlığın iznine tabidir.
4. Şube açma izninin usul ve esasları Müsteşarlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle tesbit edilir.
Madde 15 - (Mülga madde: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
Madde 16 - (Mülga madde: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
Madde 17 - (Mülga madde: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
BEŞİNCİ BÖLÜM: TEŞKİLAT VE ORGANLAR
BİRİNCİ KISIM:GENEL KURUL
GENEL KURULDA OY HAKKI VE KULLANILMASI:
Madde 18 - 1. Genel kurulda ortakların, sahip oldukları pay sayısı kadar oy hakları vardır.
2. Bankaların genel kurullarında, sermayenin %1 ve daha fazlasına sahip olan ortaklar ile yönetim kurulu başkan ve üyeleri, denetçiler ve birinci derecede imza yetkisine sahip olanlar vekil olarak oy kullanamazlar.
3. (Mülga bent: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
TEMSİLCİ:
Madde 19 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/12 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 12 md.)
Müsteşarlık, banka genel kurullarında bir temsilci bulundurabilir.
ANASÖZLEŞME DEĞİŞİKLİĞİ:
Madde 20 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/13 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/13 md.)
Bankaların anasözleşmelerinin değiştirilmesinde Müsteşarlığın uygun görüşü aranır. Müsteşarlıkça uygun görülmediği takdirde değişiklik tasarıları genel kurul gündeminde alınmaz ve genel kurulda görüşülemez. Sicil memuru, Müsteşarlığın uygun görüşü olmaksızın anasözleşme değişikliklerini Ticaret Siciline tescil edemez.
Sermayenin mevzuata aykırı olarak arttırıldığı tespit edilen kısmı özkaynak hesabında dikkate alınmaz.
İKİNCİ KISIM: YÖNETİM ORGANLARI
YÖNETİM KURULU
Madde 21 - 1. Bankaların yönetim kurulları 5 kişiden az olamaz. Banka genel müdürü, bulunmadığı hallerde vekili yönetim kurulunun tabii üyesidir. Bu Kanunun 24 üncü maddesinde genel müdür için öngörülen şartlar, süre hariç yönetim kurulu üyelerinin yarıdan bir fazlası için de aranır.
2. Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyette bulunan yabancı bankaların Türkiye’deki yönetim merkezlerinde, yönetim kurulu yetki ve sorumluluklarını taşıyan, bankanın merkez müdürünün de dahil olduğu üç kişilik bir müdürler kurulu kurulur.
YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN HİSSE SENEDİ TEVDİ YÜKÜMLÜLÜĞÜ:
Madde 22 - 1. Banka yönetim kurulu başkan ve üyelerinden her birinin banka sermayesinin en az % 1’ini temsil eden hisse senedine sahip olmaları ve yönetim kuruluna seçilmelerinden sonra bu hisse senetlerini Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına veya bulunmadığı yerlerde Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankasına makbuz karşılığında yatırmaları zorunludur. Ancak, banka sermayesinin % 1’i 10 milyon (2 milyar) lirayı aşıyorsa fazlası aranmaz.
2. Türkiye’de faaliyette bulunan yabancı bankaların müdürler kurulu başkan ve üyeleri Türkiye’ye ayrılan ve fiilen ödenen sermaye miktarı üzerinden hesaplanan meblağı nakten veya Devlet tahvili olarak yatırmak zorundadırlar.
3. Devlet daire ve kuruluşları ile bankalar ve diğer kurum ve ortaklıkları temsilen seçilen banka yönetim kurulu üyelerinin hisse senedi tevdi yükümlülüğü temsil ettikleri daire, kuruluş, banka, kurum veya ortaklıklar tarafından yerine getirilir.
4. Yukarıdaki hükümler gereğince tevdi olunan hisse senetleri veya teminat akçeleri bir borca karşılık gösterilemez, terhin ve adına tevdi olundukları kişilerin banka yönetim kurulu üyeliği görevinden doğan mali sorumlulukları dışında haczedilemez.
KREDİ KOMİTESİ:
Madde 23 - 1. (Değişik ilk fıkra: 23/08/1993 -KHK- 512/14 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 16/06/1994 - KHK - 538/14 md.) Bankalarda, kredilerle ilgili olarak vereceği görevleri yapmak üzere, yönetim kurulu tarafından, üyeleri arasından seçilecek en az iki üye ile banka genel müdürü veya vekilinden oluşan bir kredi komitesi kurulabilir.
2. Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyet gösteren yabancı bankalarda müdürler kurulu aynı zamanda kredi komitesi görevini görür.
3. Herhangi bir toplantıya katılamayacak kredi komitesi üyesi yerine görev yapmak üzere iki yedek üye seçilir.
4. Kredi komitesinin oybirliği ile verdiği kararlar doğrudan doğruya çoğunlukla verdiği kararlar yönetim kurulunun onayından sonra uygulanır.
5. Yönetim kurulu, kredi komitesinin faaliyetlerini denetlemekle yükümlüdür. Yönetim kurulu üyelerinden herbiri, kredi komitesinden, komitenin faaliyetleri hakkında her türlü bilgiyi istemeye ve gerekli göreceği her türlü kontrolü yapmaya yetkilidir.
GENEL MÜDÜR VE YARDIMCILARI:
Madde 24 - Banka genel müdür ve yardımcılarının hukuk, iktisat, işletmecilik, maliye, bankacılık veya mühendislik - işletmecilik dallarında yükseköğrenim görmüş olmaları ve bankacılık veya işletmecilik dallarında, genel müdürlüğe atanacakların en az 10 yıl, genel müdür yardımcılıklarına atanacakların ise en az 7 yıl tecrübe sahibi olmaları şarttır.
(Ek fıkra: 25/03/1987 - 3332/17 md.) Kamu İktisadi Teşebbüsü statüsünde olan bankalar için de, 2 nci maddenin 2 nci fıkrasındaki şart aranmaksızın, bu madde hükmü uygulanır.
ÜÇÜNCÜ KISIM: İÇ DENETİM
DENETÇİLER:
Madde 25 - 1. Bankaların denetçileri ikiden az olamaz.
2. Denetçilerin yükseköğrenim görmüş ve bankacılık, hukuk ve muhasebe konularında bilgi ve tecrübe sahibi kimselerden seçilmeleri şarttır.
DENETÇİLERİN GÖREVLERİ:
Madde 26 - Denetçiler Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre banka genel kuruluna hitaben düzenleyecekleri yıllık raporlardan başka yılbaşından itibaren her üç ayda bir bankanın bu Kanun ve diğer mevzuat karşısındaki durumuna ilişkin bir rapor düzenlemek ve düzenledikleri raporları ait olduğu dönemi izleyen bir ay içinde banka yönetim kuruluna ve Müsteşarlığa göndermekle yükümlüdürler.
BANKA MÜFETTİŞLERİ:
Madde 27 - Bankaların, işlemlerinin bankacılık ilkelerine ve mevzuatına uygunluğunu denetlemek üzere yeteri kadar müfettiş çalıştırmaları zorunludur.
DÖRDÜNCÜ KISIM: ORTAK HÜKÜMLER
YEMİN:
Madde 28 - 1. Banka yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile yabancı bankaların müdürler kurulu başkan ve üyeleri, seçilmeleri veya atanmalarından sonra 22 nci maddede yazılı yükümlülüğü yerine getirdiklerini gösteren belgelerle birlikte mahalli ticaret mahkemesine başvurarak, belirtilecek günde sözü geçen mahkeme huzurunda görevlerini tam bir dikkat ve dürüstlük içinde yapacaklarına, kanun hükümlerine aykırı hareket etmeyeceklerine ve ettirmeyeceklerine dair yemin etmekle yükümlüdürler.
Bankaların denetçileri ile genel müdür ve yardımcıları da yemin etmek zorundadırlar.
2. Yemin için yapılan başvurular mahkemelerce acele işlerden sayılır. Yemin tutanaklarının mahkemece onaylı bir örneği bankaca yemin tarihini izleyen bir hafta içinde Müsteşarlığa gönderilir.
3. Yemin yükümlülüğüne tabi kimseler yemin etmeden göreve başlayamazlar. Bu kimselerin, yeminli bulundukları sürelerin sonunda aynı görevlere tekrar seçilmeleri veya atanmaları halinde yeniden yemin etmeleri gerekmez.
MAL BEYANI:
Madde 29 - 28 inci maddeye göre yemin yükümlülüğüne tabi olan kimseler ile bankaların Müsteşarlıkça belirtilen birinci derecede imza yetkisini haiz diğer görevlerinde bulunanlar göreve başladıkları ve görevden ayrıldıkları tarihler itibariyle eş ve velayet altındaki çocuklarını da kapsayacak şekilde Müsteşarlığa bu Müsteşarlıkça tespit olunacak örneğe uygun olarak mal beyanında bulunmak zorundadırlar. Bu zorunluluk görev süreleri boyunca 5 yılda bir olmak üzere devam eder.
KARAR DEFTERLERİ:
Madde 30 - 1. Bankaların yönetim kurulu ve kredi komiteleri ile yabancı bankaların müdürler kurullarının kararları, aralarında açıklık bırakılmamak ve satır aralarında çıkıntı olmamak şartıyla, tarih ve numara sırasıyla Türk Ticaret Kanununun defterlerle ilgili hükümleri gereğince onaylanmış müteselsil sayfa numaralı ayrı birer deftere metnin doğruluğundan hiçbir şekilde şüpheyi davet etmeyecek şekilde günü gününe kaydedilir ve her kararın altı üyeler tarafından imza olunur.
2. İş hacimleri büyük olan bankalarda Müsteşarlığının izni ile ve yıl sonlarında ciltlettirilmeleri kaydıyla karar defterleri yerine yaprakları noterce tasdikli ve müteselsil sıra numaralı ayrı kalamoza kullanılması caizdir.
BANKALARDA ÇALIŞMASI YASAK OLANLAR:
Madde 31 - (Değişik madde: 23/08/1993 -KHK- 512/15 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/15 md.)
Bu Kanun hükümlerine aykırı hareketlerinden dolayı hapis veya bir defadan fazla ağır para cezası ile cezalandırılan kimseler ile yüz kızartıcı suçlardan dolayı mahkum olanlar ve müflisler hiçbir bankada yönetim kurulu başkanı, üyesi, denetçi, genel müdür, genel müdür yardımcısı veya birinci derecede imza yetkisini haiz görevli olarak çalıştırılamazlar.
Bankalarda bu gibi kimselerin imza yetkilerini derhal kaldırmak zorundadırlar.
ALTINCI BÖLÜM: YEDEK AKÇELER VE MEVDUATA AİT HÜKÜMLER
MUHTEMEL ZARARLAR KARŞILIĞI:
Madde 32 - 1. Bankalar, Türk Ticaret Kanununun ve anasözleşmelerinin ayrılmasını zorunlu kıldığı yedek akçelerden başka yıllık safi karlarının % 5’ini ödenmiş sermayeleri tutarına ulaşıncaya kadar
Muhtemel zararlar karşılığı
olarak ayırmak zorundadırlar.
2. Bu karşılıklar ancak zararların mahsubunda kullanılır. Mahsup sonucu ortaya çıkan noksanlık giderilinceye kadar karşılık ayrılmasına devam olunur.
3. Bakanlar Kurulu 1 inci fıkra dışında, bankalarca verilen kredilerin durum ve özelliklerini gözönünde bulundurarak doğabilecek muhtemel zararlar için karşılık ayrılmasına ve bunlara ilişkin usul ve esasları tespite yetkilidir. Bankaların Bakanlar Kurulu kararı uyarınca ayırmak zorunda kaldıkları karşılıkların teminatsız kalan kredilere tekabül eden kısımları ayrıldıkları yılda kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilir.
YEDEK AKÇELERİN KULLANILMASI:
Madde 33 - 1. (Değişik bent: 16/06/1994 - KHK - 538/16 md.) Bankalar, bu Kanunun 32 nci maddesinin birinci fıkrası ve Türk Ticaret Kanununun 466 ve 467nci maddelerine göre ayırdıkları kanuni yedek akçelerine tekabül eden bir meblağı yıllık bilançolarının genel kurullarınca onaylanmasını izleyen 15 gün içinde kanuni karşılık olarak Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası nezdinde Hazine adına açılacak
Kanuni Yedek Akçeler Karşılığı Devlet Tahvili Hesabı
na yatırmak zorundadırlar. Genel Kurulu bulunmayan bankalarda bu süre bilançolarının yönetim kurullarınca onaylandığı tarihten itibaren başlar.
2. Zararların kanuni yedek akçelerle karşılanmasının gerektiği hallerde zararların kapatılması için kullanılan yedek akçelere tekabül eden karşılıklar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca ilgili bankaya iade olunur.
3. Kanuni Yedek Akçeler Karşılığı Devlet Tahvili hesaplarının tabi olacağı şartlar ve uygulama esasları Müsteşarlıkça tespit ve ilan olunur.
MEVDUATIN TASNİFİ:
Madde 34 - 1. Bankalar tasarruf mevduatını diğer mevduat hesaplarından ayırmak ve mevduat hesaplarını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespit edilecek vade ve türlerine göre tasnif etmek zorundadırlar.
2. Tasarruf mevduatı, gerçek kişiler tarafından bu nam altıda açtırılan ve ticari işlemlere konu olmayan mevduattır. Ancak vadesiz tasarruf mevduatı hesapları üzerine münhasıran çek keşide edilmesi ticari işlem sayılmaz.
MEVDUATIN ÇEKİLMESİ:
Madde 35 - 1. Medeni Kanunun rehinlere ve Borçlar Kanununun alacağın devir ve temlikine ilişkin hükümleri ile diğer kanunların verdiği yetkiler ve koyduğu yükümlülükler saklı kalmak şartıyla, mevduat sahiplerinin mevduatlarını diledikleri anda geri alma hakları hiçbir suretle sınırlandırılamaz. Mevduat sahibi ile banka arasında vade ve ihbar süresi hakkında kararlaştırılan şartlar saklıdır.
2. Ancak vadeli ve ihbarlı mevduatın bankaların muvafakatı ile vade ve ihbar müddetinden önce çekilmesi halinde bu mevduata uygulanacak azami faiz oranını tespite Bakanlar Kurulu yetkilidir.
MEVDUATTA ZAMANAŞIMI:
Madde 36 - 1. Bankalar mevduat sahiplerine, aksine yazılı talepleri olmadıkça her yıl Ocak ayı içinde birer hesap özeti gönderirler.
2. Her türlü mevduat, emanet ve alacaklardan son talep, işlem veya mudiin herhangi bir şekilde yazılı talimatı tarihinden başlayarak 10 yıl geçtiği halde sahipleri tarafından aranmamış olanlardan, tutarı veya değeri 5000 (2.500.000) lirayı aşan mevduat sahiplerinin mevcut adreslerine bir mektupla bildirildikten sonra tamamının bu sürenin bitimini izleyen takvim yılı başından itibaren 6 ay içinde bankalarca sahiplerinin isim, kimlik, adresleri ve haklarının faizleri ile ulaştıkları tutarlar gösterilmek suretiyle düzenlenecek bir cetvel ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına devredilir.
3. İkinci fıkra gereğince Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına devredilen mevduat, emanet ve alacaklardan tutarı veya değeri 5000 (2.500.000) lirayı aşmayanlar Bankaca Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna intikal ettirilir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tutar veya değeri 5000 (2.500.000) lirayı aşanları Resmi Gazete ile ilan eder. İlandan itibaren 1 yıl içinde sahip veya mirasçıları tarafından aranmayan mevduat, emanet ve alacaklar bu sürenin bitiminde Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna gelir kaydedilir.
4. Küçükler adına ve yalnızca bunlara ödeme yapılmak kaydıyla açtırılan hesaplarda, bu maddede yazılı zamanaşımı süreleri küçüğün reşit olduğu tarihte işlemeye başlar.
MEVDUATA VERİLECEK FAİZLER:
Madde 37 - 1. Mevduata verilecek asgari veya azami faiz oranlarının ve temin edilecek diğer menfaatlerin tespitine, mevduat faiz oranlarının kısmen veya tamamen serbest bırakılmasına, bunların yürürlük zamanlarını tespite Bakanlar Kurulu veya Bakanlar Kurulunun selahiyetli kılması halinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yetkilidir.
2. (Değişik bent: 16/06/1994 - KHK - 538/17 md.) Bankalar mevduata peşin faiz veremeyecekleri gibi her ne suret ve şekilde olursa olsun mevduat sahiplerine, yukarıdaki fıkraya göre alınan karar ve tedbirlere aykırı olarak munzam menfaat temin edemezler ve bunlara aykırılığa yol açacak işlemler yapamazlar.
Mevduat sahipleri lehine verilecek özel sigorta teminatı bu hükmün dışındadır.
YEDİNCİ BÖLÜM: KREDİLER VE DİĞER YATIRIMLAR
GENEL RİSK SINIRLARI:
Madde 38 - (Değişik madde: 23/08/1993 -KHK- 512/18 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/18
md.)
1. a) Bir bankanın vereceği nakdi krediler ve satın alacağı tahvil ve benzeri sermaye piyasası araçlarının tutarı ile teminat mektupları, kefaletler, aval, ciro ve kabuller gibi gayri nakdi kredilerin toplamı
özkaynaklarının 20 katını aşamaz.
b) Vadesi geçmiş nakdi krediler ile gayri nakdi kredilerin nakde tahvil olan bedelleri kaydedildikleri hesaba bakılmaksızın (a) bendi uygulamasında kredi sayılır.
2. a)Bir banka gerçek ya da tüzel bir kişiye nakit, mal, kefalet ve teminat şekil ve mahiyetinde veya herhangi bir şekil ve surette kendi özkaynakları toplamının yüzde 20’sinden fazla kredi veremez, aval ve
kefaletlerini kabul edemez veya hisse senetleri hariç, menkul değerlerini satın alamaz.
b) Bu oran ihracatta ve yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinde kullanılmak üzere açılan ve fiilen bu işlerde kullanılan kredilerde % 25’dir.
c) Bakan sermayesinin yarısından fazlası ayrı ayrı veya birlikte genel ve katma bütçeli dairelere veya kamu iktisadi teşebbüslerine ait kuruluşlara açılan kredileri özkaynaklarının % 60’ına kadar artırılabilir.
d) Bir adi ortaklık tarafından kullanılmak üzere verilecek krediler, sorumlulukları oranında ortaklara verilmiş kredi sayılır.
3. a) Her birine açılacak kredi miktarı hakkında ikinci fıkradaki sınırlar saklı olmak üzere, bir bankanın dolaylı kredi ilişkisi içinde bulunan gerçek veya tüzel kişilerin tümüne açacağı kredilerin toplamı banka
özkaynaklarının yüzde 75’ini aşamaz.
b) Bu Kanunun uygulanmasında lehlerine kredi verilip verilmediğine bakılmaksızın;
i)Bir gerçek kişi ile eş ve velayet altındaki çocuklarına, bunların sınırsız sorumlulukla katıldıkları veya yönetim kurulu başkanı, üyesi, genel müdürü ya da genel müdür yardımcısı oldukları ortaklıklara,
ii) Kamu tüzel kişileri hariç olmak üzere bir tüzel kişinin veya (i) bendinde sayılanların sermayelerinin doğrudan veya dolaylı olarak yüzde 25 ve daha fazlasına iştirak ettikleri ortaklıklara, verilen krediler, bir
gerçek veya tüzel kişiye dolaylı olarak verilmiş kredi sayılır.
c) Dolaylı iştirak oranı, iştirak oranlarının çarpılması suretiyle hesaplanır.
d) Dolaylı kredi ilişkisi içinde bulunan gerçek ya da tüzel kişilerin bu krediler için bankaca kabul edilen aval ve kefaletleri kredi sınırının hesabında dikkate alınmaz.
4. Gayrinakdi krediler bu maddenin uygulamasında yüzde 50 oranında nazara alınır. Her bankanın riskin en az % 15’ini üstlenmesi ve katılan banka sayısının 3’ten az olmaması şartıyla konsorsiyum şeklinde
verilecek teminat mektuplarında bu oran % 25’tir.
5. Aşağıdaki kredi işlemleri bu maddedeki sınırlamalara tabi değildir:
a) Bakanın uygun görmesi üzerine büyük kamu ihaleleri için verilecek teminat mektupları ile Türkiye İhracat ve Kredi Bankası’nın katıldığı konsorsiyumlar şeklinde verilecek teminat mektupları,
b) Hazine ile veya, Hazine ve Kamu Ortaklığı İdaresince veya Hazinenin kefaletiyle çıkarılan bono ve tahviller karşılığında yapılan işlemler,
c) Karşılığı nakit olan krediler,
d) Bankaların kendi aralarındaki kredi işlemleri,
e) Diğer bankaların kendi kredi sınırları dahilindeki mukabil garantileri ile verilen gayrinakdi krediler ile ihracatta kullanılmak üzere açılan ve fiilen bu işlerde kullanılan kredilerin bu garantilerle temin edilen kısmı,
f) Bankaların yabancı para cinsinden verecekleri kredilerde kur değişikliklerinin doğurduğu artışlar ile vadesi geçmiş kredilere tahakkuk ettirilen faiz ve diğer unsurlar; şu kadar ki, limitlerin hesabında aynı kişiye
yeni kredi tahsisi halinde daha önce yabancı para cinsinden verilen krediler müteakiben tahsis edilen kredinin kullandırıldığı tarihteki cari kurdan dikkate alınır,
g) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Türkiye İhracat ve Kredi Bankasından sağlanan reeskont ve avans kredileri için verilen cirolar,
h) Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın önerisi üzerine Müsteşarlıkça kabul edilecek yabancı banka ve kredi kurumlarının Müsteşarlıkça belirlenecek limitler dahilindeki mukabil garantilerine dayanılarak verilen
gayrinakdi krediler.
İŞTİRAK KREDİLERİ SINIRI:
Madde 39 - 1. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/19 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/19 md.) 38 inci madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bankaların;
a) Sermayelerinin yüzde 10 ve daha fazlasına sahip oldukları iştiraklerine,
b) (a) bendindeki iştiraklerinin banka iştirak payı dahil ayrı ayrı veya birlikte sermayelerinin yüzde 25’inden fazlasına sahip oldukları ortaklıklara,
c) (a) ve (b) bentlerindeki ortaklıkların kefaleti ile diğer gerçek ve tüzel kişilere, vereceği kredilerin toplamı banka özkaynaklarının iki katını aşamaz.
2. İktisadi devlet teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarının bağlı ortaklıkları şeklindeki iştirakler 1 inci fıkradaki sınırlamalara tabi değildir.
3. (Ek bent: 16/06/1994 - KHK - 538/19 md.) Bankalar,1 inci fıkrada belirtilen iştiraklerine açtıkları krediler ile bunlarla ilgili veya müterafik işlemler için uyguladıkları kredi faiz oranları ile komisyon ve ücretleri tespit tarihinden itibaren 15 gün içerisinde Müsteşarlığa ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na bildirmek zorundadırlar.
KREDİ FAİZLERİ:
Madde 40 - 1. Kredi işlemlerinde alınacak faiz oranları ile temin edilecek diğer menfaatlerin ve tahsil olunacak masrafların nitelik ve azami sınırlarının tespitine, bunların kısmen veya tamamen serbest bırakılmasına, kredilerin kalkınma planlarının amaçlarına yönlendirebilmesi için fon kurmaya, kaldırmaya, kaynağını kredilere tahakkuk ettirilen faizlerden veya sair suretlerle sağlamaya ve bunların yürürlük zamanlarını tespite Bakanlar Kurulu yetkilidir.
2. Bankalar, her ne şekil ve surette olursa olsun kendilerine kredi açtıkları gerçek ve tüzelkişilerden birinci fıkraya göre belirlenen sınır ve oranlar üzerinde faiz ve masraf tahsil edemezler veya fiilen bu oranlar üzerinde faiz tahsiline yol açan işlemeler yaparak menfaat sağlayamazlar.
3. Bir bankanın:
a)iştirak ve kuruluşlarının,
b)Yönetim kurulu başkanı ve üyeleri ile genel müdürlerinin ve genel müdür yardımcılarının,
c)Banka ortaklarının,
d)Yukarıdaki fıkralarda sayılanların fiilen yönetim ve denetimleri altında bulunan teşebbüs ve ortakların,
Aracılığı veya garantisi ile açılan kredilerde bu teşebbüs ve ortaklıklara ve kişilere garanti komisyonu veya ücreti, iştirak geliri gibi hakların veya her ne ad ile olursa olsun ödenen paraların toplamı, faiz oran ve sınırlarını tespit eden kararların uygulaması bakımından bankaca tahsil edilmiş faiz, komisyon ve ücret sayılır.
BANKA ORTAKLARINA VE MENSUPLARINA KREDİ:
Madde 41 - 1. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/20 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/20 md.)38 inci madde hükümleri saklı kalmak kaydıyla bir bankanın sermayesinin yüzde 10 ve daha fazlasına sahip olan ortaklarına ve bunlarla dolaylı kredi kapsamına giren gerçek veya tüzel kişilere vereceği kredilerin toplamı banka özkaynaklarının yarısını aşamaz.
2. Bankalar:
a) (Değişik alt bent: 23/08/1993 - KHK - 512/20 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen alt bent: 16/06/1994 - KHK - 538/20 md.) Yönetim kurulu başkan ve üyeleri ile genel müdür ve genel müdür yardımcılarına, kredi açmaya yetkili diğer mensuplarına, bunların eş ve velayet altındaki çocuklarına ve bunların ayrı ayrı veya birlikte sermayelerinin yüzde 25 ve daha fazlasına sahip oldukları ortaklıklara,
b) (a) bendinde sayılanlar dışında kalan mensupları ile bunların eş ve velayet altındaki çocuklarına,
c) Banka mensuplarının kurduğu veya bunlar için kurulan sandık, dernek, sendika veya vakıflara,
Her ne şekil ve surette olursa olsun kredi veremez, kefaletlerini kabul edemez ve tahvil ya da benzeri menkul kıymetlerini satın alamazlar.
3. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/20 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 -KHK- 538/20 md.) Banka mensuplarına teminat karşılığında ve aylık ücretleri toplamının 5 katını aşmamak üzere verilecek krediler ve bu krediler için kabul edilecek kefaletler ikinci fıkra hükümlerine tabi değildir.
4. Sonradan bu maddeye aykırı hale gelen kredilerin 6 ay içinde tasfiye edilmesi zorunludur. Kredinin vadesi konusunda önceden tespit olunmuş şartlar saklıdır.
5. Banka ortağı olan tarım satış, kredi ve üretim kooperatif ve birlikleri ile bunların işletme, kuruluş ve iştiraklerine Bakanlığın uygun görmesi üzerine verilen krediler birinci fıkra hükmüne tabi değildir.
6. (Ek bent: 16/06/1994 - KHK - 538/20 md.) Bankalar, kendi ortak ve mensuplarına açtıkları krediler ile bunlarla ilgili veya müterafik işlemler için uyguladıkları kredi faiz oranları ile komisyon ve ücretleri tespit tarihinden itibaren Müsteşarlığa ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na bildirmek zorundadırlar.
YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN AKRABALARINA KREDİ:
Madde 42 - Bir bankanın yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleri Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun 245 inci maddesinin 3 numaralı bendinde yazılı derecelerde akrabalığı bulunan kimselere ait kredi, teminat ve kefalet taleplerinin görüşülmesine katılamazlar ve bu işler hakkında oy veremezler.
İŞTİRAK VE KURULUŞLARLA İŞLEMLER:
Madde 43 - Bir bankanın iştirak veya kuruluşlarının yönetim veya denetim kurullarında bulunan kimselerin aynı zamanda bu bankanın mensubu olması bu iştirak veya kuruluşun banka ile işlem yapmasına engel değildir.
KREDİ AÇMA YETKİLERİ:
Madde 44 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/21 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/21 md.)
1. 23 üncü maddede sözü geçen kredi komitesine, genel müdürlüğe, bölge veya şube müdürlüklerine devredilecek kredi açma yetkilerinin kapsam ve sınırları yönetim kurulunca tespit olunur. Yetki devri veya yönetim kurulunca kredi açılması genel müdürlüğün yazılı önerisi üzerine olur.
Bir gerçek veya tüzel kişiye açılacak kredi sınırının tesbitinde, yönetim kurulu, en fazla, kredi komitesine özkaynakların yüzde beşi, diğer organlara yüzde biri tutarındaki kredi açma yetkisini devredebilir.
2. Yetki sınırlarının tespitinde bir kişiye ve onun sınırsız sorumlulukla katıldığı ortaklıklara açılan kredilerin toplamı birlikte dikkate alınır.
3. Krediler, yabancı banka ve benzeri kredi kurumlarının mukabil garantisi ile verilen teminat mektupları ve Bakanlıkça belirlenecek esas ve şartlar dahilinde yurt dışı müteahhitlik hizmetleri için yurt dışına verilen teminat mektupları hariç olmak üzere, ancak adına açıldıkları kişilere kullandırılabilir.
Madde 45 - (Mülga madde: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
KREDİLERİN İZLENMESİ:
Madde 46 - 1. Bankalar açacakları krediler ve verecekleri kefalet ya da teminatlar için, talepte bulunanlardan Türkiye Bankalar Birliğince tespit olunacak örneklerine uygun ve yetkililerin imzalarını taşıyan en son hesap durumunu almak zorundadırlar. Bu hesap durumlarının kredilerin kullanıldığı sürece her yıl hesap dönemini izleyen 7 ay içinde alınmasına devam edilir.
2. Hesap durumu aranmayacak kredi işlemleri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ile Türkiye Bankalar Birliğinin görüşü alınarak Müsteşarlıkça tespit ve ilan olunur.
3. Kurumlar vergisi ya da yıllık beyanname veren gelir vergisi yükümlüsü olan kredi müşterilerine ait hesap durumlarında bağlı bulunan vergi dairesi ve hesap numaralarının gösterilmesi gereklidir. Bu hesap durumlarına vergi dairesine verilen bilanço ya da işletme hesap özeti eklenir.
4. (Ek bent: 23/08/1993 - KHK - 512/22 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/22 md.)Sermayesinin yarısından fazlasına genel veya katma bütçeli dairelerin kamu iktisadi teşebbüslerinin, 3291 sayılı Kanun kapsamına alınan kuruluşların sahip olduğu kurum ve ortaklıklar ve bankalar dışında kalan müşterilere açılacak krediler ve verilecek kefalet ya da teminatların 10 (85) milyar lirayı geçmesi halinde alınacak hesap durumu belgesi ile eki bilanço ve kar ve zarar cetvellerinin genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygunluğunun 3568 sayılı Kanuna göre tasdike yetkili yeminli mali müşavirler tarafından tasdik edilmesi şarttır.
Bakanlık, bu fıkraya göre yapılacak tasdikle ilgili usul ve esasları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Türkiye Bankalar Birliği ve Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği’nin görüşlerini almak suretiyle tespite yetkilidir.
İŞTİRAKLER:
Madde 47 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/23 md.; Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/23 md.)
1. Bankalar, ana faaliyet konuları para ve sermaye piyasaları ile sigortacılık olan ve bu konularda özel kanunlarına göre izin ve ruhsat ile faaliyet gösteren mali kurumlar dışındaki bir ortaklığa, bedelsiz olarak edindikleri hisseler dahil, özkaynaklarının en fazla % 15’i oranında iştirak edebilirler. Bu tür ortaklıklara yatırılacak kaynakların toplamı banka özkaynaklarının % 60’ını aşamaz.
İştirak olunan ortaklığın sermayesinin % 10’undan az olan iştirak tutarları yukarıda belirtilen limitlerin hesabında dikkate alınmaz.
2. Bankalar ve sermayelerinin % 50’sinden fazlasına sahip oldukları iştirakleri; kamu kuruluşu şeklinde olanlar hariç banka sermayesinin % 10’undan fazlasına sahip olan ortakların, yönetim kurulu başkanı ve üyelerinin, genel müdür ve genel müdür yardımcılarının ayrı ayrı ya da birlikte sermayelerinin % 25’inden fazlasına sahip oldukları ortaklıklara iştirak edemezler.
3. Bu Kanuna göre yürürlüğe konulan standart rasyoları tutturamayan bankalar, hiçbir surette yeni iştirak edinemezler.
SERMAYE AZALTICI İŞLEM YASAĞI:
Madde 48 - Bir bankanın iştirak ettiği ortaklık ve kuruluşlar, sermayelerine iştirak eden bankanın hisse senetlerini satın alamazlar, rehin olarak kabul edemezler ve karşılığında avans veremezler.
EMTİA TİCARETİ YAPMA YASAĞI:
Madde 49 - 1. Bankalar ticaret amacı ile emtia alım ve satımı ile uğraşamazlar. Basılı ve külçe halinde altın alım ve satımı bu hükmün dışındadır.
2. Bankalar, alacaklarından dolayı edinmek zorunda kaldıkları ticari emtiayı edinme tarihinden itibaren dokuz ay içinde elden çıkarırlar. Elden çıkarmanın imkansız veya banka için büyük zarar doğuracağı hallerde veya haklı sebepler bulunduğu takdirde, bu süre Müsteşarlık tarafından uzatılabilir.
GAYRİMENKUL ÜZERİNE İŞLEMLER:
Madde 50 - 1. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/24 md.: İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/24 md.) 38 inci maddenin birinci fıkrasındaki sınırlara dahil olmak üzere bankaların edinecekleri gayrimenkullerin amortismanlar düşüldükten sonraki kayıtlı değerleri toplamı özkaynaklarının yarısını geçemez.
Yeniden değerleme yapılarak özkaynaklara ilave edilen fonlar, bu maddesi sınırlamanın hesaplanmasında % 50 oranında dikkate alınır.
2. Bankalar, ticaret amacıyla gayrimenkul alım ve satımı ile uğraşamazlar ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca alınan kararlara uygun olarak bankacılık işlerini yürütebilmek için ihtiyaç duydukları sayı ve büyüklüğün üstünde herhangi bir şekilde gayrimenkul edinemezler.
3. Bankaların, sermayesine % 10’un üstünde katıldıkları ortaklıklarla bunların sermayelerinin çoğunluğuna sahip oldukları ortaklık ve kuruluşların iş konularının gerektirdiği işyeri, fabrika, İmalathane ve eklentileri gibi gayrimenkuller dışında gayrimenkul edinmeleri Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının iznine bağlıdır.
4. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/24 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46. K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/24 md.) Bankalar, münhasıran gayrimenkul ticareti yapan ortaklıklara katılamazlar, bu konuda iş yapan gerçek ve tüzel kişilere kredi açamazlar.
5. Bankalar, alacaklarından dolayı edinmek zorunda kaldıkları gayrimenkulleri, edinme gününden başlayarak 3 yıl içinde elden çıkarmak zorundadırlar. Bu süre içinde elden çıkarmanın imkansız olduğunun ya da banka için büyük zarar doğuracağının belgelendiği hallerde bu süre müsteşarlık tarafından uzatılabilir.
6. (Mülga bent: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
SEKİZİNCİ BÖLÜM: HESAP VE KAYIT DÜZENİ
HESAP,BİLANÇO VE KAR VE ZARAR CETVELLERİNDE YEKNESAKLIK:
Madde 51 - 1. Bankaların hesap dönemi takvim yılıdır.
2. Bankalar hesaplarını ve yıllık bilançoları ile kar ve zarar cetvellerini Türkiye Bankalar Birliği tarafından hazırlanıp Müsteşarlığın onayı ile yürürlüğe girecek olan tek düzen hesap planı, tip bilanço ve kar ve zarar cetveli ile bunların uygulanma ve düzenlenme, esaslarına ilişkin izahnameye uygun olarak tutmak ve düzenlemek zorundadırlar.
3. Yabancı bankaların hesap, bilanço ve kar ve zarar cetvelleri, bunların Türkiye’ye ayırdıkları sermaye ile Türkiye’deki işlemlerini gösterir.
4. Bankalar hesaplarını ve bilançoları ile kar ve zarar cetvellerini kesirleri dikkate almamak suretiyle Türk Lirası üzerinden düzenlerler.
5. (Ek bent: 23/08/1993 - KHK - 512/25 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - 538/25 md.) Bankaların konsolide mali tablolar hazırlamaları için gerekli düzenlemeleri yapmaya, konsolidasyona tabi olacak doğrudan ve dolaylı iştirakleri ile yönetim ve denetime sahip oldukları ortaklıkları, faaliyet alanları ve iştirak oranları itibariyle belirlemeye ve konsolide mali tabloların ilan edilmesi ile ilgili usul ve esasları tesbite Müsteşarlık yetkilidir.
6. (Ek bent: 16/06/1994 - KHK - 538/25 md.) Müsteşarlık, bankaların kayıtlarının sağlıklı bir şekilde izlenmesini teminen yardımcı defterler tutulmasını zorunlu kılmaya ve bu defterlerle ilgili usul ve esasları tespite yetkilidir.
HESAP VE İŞLEMLERİN GERÇEĞE UYGUNLUĞU:
Madde 52 - Bankalar işlemlerini kayıt dışı bırakamayacakları ve gerçek mahiyetlerine uygun düşmeyen bir şekilde muhasebeleştiremeyecekleri gibi kanuni ve yardımcı defterleri ile kayıtları, şubeleri, yurt içi ve yurt dışındaki muhabirleri ile hesap uygunluğu sağlamadan bilançolarını kapatamazlar.
2. (Ek bent: 23/08/1993 - KHK - 512/26 md.; Değişik bent: 02/04/1998 - 4358/3 md.) Bankaların, kimliklerini ve vergi kimlik numaralarını belgelemeyen müşterileri adına mevduat, kredi ve yatırım hesabı açmaları, havale ve diğer bankacılık hizmetlerini vermeleri yasaktır.
BELGELERİN SAKLANMASI:
Madde 53 - Bankalar aldıkları yazılarla faaliyetleri ile ilgili belgelerin asıllarını veya mümkün olmadığı hallerde sıhhatlerinden şüpheyi davet etmeyecek kopyalarını ve yazdıkları yazıların makine ile alınmış suretlerini tarih ve numara sırası ile düzenleyerek usulleri dairesinde saklamak zorundadırlar. Bunların Müsteşarlıkça tespit olunacak esas ve şartlar dairesinde mikrofilm şeklinde de saklanmaları mümkündür.
BİLANÇO İLE KAR VE ZARAR CETVELİNİN İLGİLİ MERCİLERE GÖNDERİLMESİ VE İLANI:
Madde 54 - (Değişik madde: 16/06/1994 - KHK - 538/27 md.)
1. Bankalar bilançoları ile kar ve zarar cetvellerinin bağımsız denetim kuruluşları ve denetçilerince onaylı birer örneğini genel kurullarının toplandığı tarihten itibaren 3 ay içinde yönetim kurulu ve denetçilerinin raporları ile birlikte Müsteşarlık ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’na tevdi ederek Resmi Gazete ve yurt çapında yayın yapan bir gazete ile ilan etmek zorundadırlar. Genel kurulu bulunmayan bankalarda 3 aylık süre bilanço ile kar ve zarar cetvellerinin yönetim kurullarınca onaylandığı tarihten itibaren başlar.
2. Türkiye’de şube açmak suretiyle faaliyette bulunan bankaların, Türkiye’deki yönetim merkezleri tarafından düzenlenen ve müdürler kurulları tarafından imzalanan Türkiye’deki faaliyetlerine ait bilançoları ile kar ve zarar cetvelleri, bağımsız denetim kuruluşlarınca onaylandıktan sonra merkezlerinin son bilanço ve kar ve zarar cetvelleri ile birlikte 1 inci fıkradaki mercilere tevdi ve aynı fıkraya göre ilan olunur.
3. Bankalar,1 ve 2 nci fıkralara göre ilan edilecek bilanço ile kar ve zarar cetvellerinde, bağımsız denetim kuruluşlarının bunların genel kabul görmüş muhasebe ilkelerine uygun olup olmadığına dair açıklamalarına yer vermek zorundadırlar.
4. İlan olunan bir bilanço veya kar ve zarar cetvelinin gerçeğe aykırı olduğu tespit olunduğu takdirde, ilgili banka, Müsteşarlığın talimatı üzerine 15 gün içinde düzeltilmiş bilanço veya kar ve zarar cetvelini düzeltme beyanı ile birlikte aynı gazetelerle ilan etmek zorundadır.
5. Bağımsız denetim kuruluşlarının kuruluşlarına, çalışmalarına, faaliyetlerinin geçici veya daimi olarak durdurulmasına ilişkin esaslar Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın da görüşü alınarak Müsteşarlıkça düzenlenir. Bağımsız denetim kuruluşları, bu kanun uyarınca yaptıkları faaliyetler dolayısiyle üçüncü kişilere verecekleri zararlardan sorumludurlar.
YABANCI ÜLKELERDEKİ ŞUBELERİN HESAPLARI:
Madde 55 - Türkiye’de kurulan bankalar yabancı ülkelerdeki şubelerine ayırdıkları sermaye ile bu şubelerin işlem ve hesaplarını gösteren bir cetveli yıllık bilançoları ile birlikte Müsteşarlık ve Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına tevdi etmek zorundadırlar.
ÜÇ AYLIK HESAP ÖZETLERİ İLE DİĞER CETVELLER:
Madde 56 - 1. Bankalar, mart, haziran, eylül ve aralık ayları sonu itibariyle, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Bankalar Birliğinin görüşü alınarak Müsteşarlık tarafından belirlenecek esaslara ve örneğe uygun olarak üç aylık hesap özeti düzenlemek zorundadırlar.
2. Üç aylık hesap özetleri genel müdür ile genel muhasebe müdürü veya sorumlu muhasebeci tarafından imza edilmiş ve mevcutsa denetçiler tarafından onaylanmış olarak Bakanlıkça belirlenecek süreler içinde bu Müsteşarlığa ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına gönderilir.
3. Müsteşarlık bu Kanun uygulamasını izlemek amacıyla, bankalardan belirleyeceği esaslar ve örneklere uygun olarak cetvel, rapor ve mali tablolar istemeye, mali bünyeleri ve kaynaklarının kullanımı ile ilgili standart rasyonları, bu rasyonlar ile mali tabloların gerekli görüldüğü takdirde yayımlanmasına ilişkin usul ve esasları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Türkiye Bankalar Birliğinin görüşlerini alarak tespite yetkilidir. Bankalar bu cetvel, rapor ve mali tabloları Müsteşarlığa tevdi etmek ve tespit edilecek rasyonlara uymak zorundadırlar.
DOKUZUNCU BÖLÜM: MESLEKİ DİSİPLİN İLE DENETİME İLİŞKİN HÜKÜMLER
BİRİNCİ KISIM: TÜRKİYE BANKALAR BİRLİĞİ
ÜYE OLMA ZORUNLULUĞU:
Madde 57 - (Değişik madde: 23/08/1993 -KHK- 512/28 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/28 md.)
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası dışında Türkiye’de faaliyet gösteren bütün bankalar tüzel kişiliği haiz Türkiye Bankalar Birliğine üye olurlar.
Bankalar bu yükümlülüğü, bu Kanunun 11 inci maddesine göre bankacılık işlemlerine başlama iznini aldıkları tarihten itibaren en geç 3 ay içinde yerine getirirler.
BİRLİĞİN GÖREV VE YETKİLERİ:
Madde 58 - 1. Türkiye Bankalar Birliği;
a) Bankacılık meslekinin gelişmesini temin etmek,
b) Bankaların birlik ve bankacılık mesleğinin gerektirdiği vakar ve disiplin içinde ekonominin ihtiyaçlarına uygun olarak çalışmalarını sağlamak,
c) Bankalar arasındaki haksız rekabeti önlemek amacıyla, gerekli her türlü tedbiri almak ve uygulamakla görevli ve yetkilidir.
2. Birlik bankacılık konusundaki mevzuatı ve aldığı karar ve tedbirlerin uygulamasını takip eder ve Bakanlıkça alınması istenen tedbirleri alır.
ORGANLAR VE STATÜ:
Madde 59 - 1. Türkiye Bankalar Birliği organ seçimleri bu Kanunda öngörülen esaslar çerçevesinde gizli oyla ve yargı gözetimi altında gerçekleştirilir.
2. Seçim yapılacak genel kurul toplantısından en az onbeş gün önce seçimlere katılacak üye bankaları ve temsilcilerini belirleyen liste, toplantının gündemini, yerini, gününü, saatini ve çoğunluk olmadığı takdirde yapılacak ikinci toplantıya ilişkin hususları belirten bir yazı ile birlikte üç nüsha olarak Yüksek Seçim Kurulunca belirlenecek seçim kurulu başkanı hakime tevdi edilir. Hakim gerekli incelemeyi yaparak listeyi ve diğer hususları onaylar; bir sandık kurulu başkanı ve iki sandık kurulu üyesi ile bunlar için birer yedek üye atar. Oy verme işlemi gizli oy, açık tasnif esaslarına göre yapılır. Seçim sürenin sonunda seçim sonuçları tutanakla tespit edilip seçim sandık kurulu başkanı ve üyeleri tarafından imzalanır. Tutanağın düzenlenmesinden itibaren iki gün içinde seçimlere yapılacak her türlü itirazlar hakim tarafından aynı gün incelenir ve kesin olarak karara bağlanır.
3. Birliğin organları ve çalışma esasları, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının görüşleri alındıktan sonra Bakanlığın önerisi üzerine Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konan statüsünde gösterilir.
4. Bankalar, Birlik Statüsüne ve Birlikçe alınacak karar ve tedbirlere uymak zorundadırlar.
GİDERLERİN KARŞILANMASI:
Madde 60 - Türkiye Bankalar Birliğinin giderleri Birlik Statüsü gereğince tespit olunan oy sayısına göre bankalara dağıtılır. Bankalar kendilerine düşen masraf paylarını statüde belirtilen süre içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasında açılacak bir hesaba yatırmak zorundadırlar.
İKİNCİ KISIM: DENETİM
BANKALAR YEMİNLİ MURAKIPLARI:
Madde 61 - 1. Bu Kanun ile ek ve değişikliklerinin diğer kanunların bankalarla ilgili hükümlerinin uygulanmasının ve her türlü bankacılık işlemlerinin denetimi, bankaların varlıkları, alacakları, özkaynakları, borçları, kar ve zarar hesapları arasındaki ilgi ve dengelerin ve mali bünyeyi etkileyen diğer tüm unsurların tespit ve tahlili bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları tarafından yapılır.
2. Bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları; Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanun hükümlerine aykırı hareket eden banka ve ilgililer hakkında adı geçen Kanunun Ek 1 inci maddesindeki yetkilere ve Bankalar Kanununda yazılı görevleri ile kayıtlı olmak üzere vergi inceleme yetkisine sahip oldukları gibi Devlet Sanayi ve İşçi Yatırım Bankası ve tüm bankaların kuruluş kanunları hükümleri ile diğer kanunların bankalarla ilgili hükümlerinin uygulanmasını da denetlemeye yetkilidirler.
3. Bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları; bankalar, bankaların iştirak ve kuruluşları ile diğer gerçek ve tüzelkişilerden yukarıda yazılı kanun hükümleri ile ilgili görecekleri bütün bilgileri istemeye, bunların tüm defter, kayıt ve belgelerini incelemeye yetkili olup, bunlar da istenilen bilgileri vermekle, defter kayıt ve belgeleri incelemeye hazır bulundurmakla yükümlüdürler.
4. Devlet daire ve kuruluşları, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, Türkiye Bankalar Birliği ve benzeri kuruluşlar ile risk santralı teşkilatı istenecek her türlü bilgiyi gizli de olsa bankalar yeminli murakıplarına ve yardımcılarına verirler.
5. Bankalar yeminli murakıp yardımcıları konuları ile ilgili dallarda yükseköğrenim yapmış adaylar arasından sınavla seçilerek memuriyete alınırlar. En az üç yıl bankalar yeminli murakıp yardımcılığı yaptıktan sonra yeterlik sınavında başarı gösterenler ortak kararla bankalar yeminli murakıbı olarak atanırlar. Bankalar yeminli murakıpları kurulu başkanının da bankalar yeminli murakıbı sıfat ve yetkisi vardır.
6. Bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları Ankara’da Asliye Ticaret Mahkemesinde yemin etmedikçe denetim yapamazlar.
7. Bankalar yeminli murakıplarının çalışma tarzı bir yönetmelikle düzenlenir.
İDARİ TEDBİRLER:
Madde 62 - 1. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/29 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/29 md.) Bankalar yeminli murakıplarınca yapılan denetlemelerde; bu Kanun veya ilgili diğer mevzuat hükümlerini ihlal ettikleri ve bankanın emin bir şekilde çalışmasını tehlikeye düşürdükleri tespit edilen banka mensuplarının, haklarında kanuni kovuşturma istenmesini müteakip Bakanlığın talebi üzerine imza yetkilerinin kaldırılması zorunludur. Bu kimseler Bakanlığın izni olmadıkça imza yetkili personel olarak hiçbir bankada çalıştırılamazlar.
2. Bakanlık, bu Kanun ve ilgili diğer mevzuata aykırı işlemlerini verdiği süre içinde düzeltmeyen ve kanuna aykırılıklarının giderilmesi ve önlenmesi konusunda alınması istediği tedbirleri almayan bankaların, sorumlular hakkında yapılacak kanuni kovuşturma saklı olmak üzere, avans ve reeskont kredilerinin durdurulmasını, açılan kredilerin geri alınmasını Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasından istemeye, yararlandıkları teşvikleri durdurmaya yetkilidir.
3. Bu Kanun veya özel kanunlarına göre yetkili olanlar dışında kalan gerçek veya tüzelkişilerin mevduat kabul ettikleri veya bankacılık işlemleri yaptıkları, ticaret unvanları ve her türlü belgeleri ile ilan ve reklamlarında banka kelimesini ya da mevduat kabul ettikleri veya bankacılıkla uğraştıkları izlenimini veren kelime veya tabirleri kullandıkları tespit olunduğu takdirde, sorumlular hakkında kanuni kovuşturmaya geçilmekle beraber, gecikmesinde sakınca görülen hallerde, Bakanın talebi üzerine valiliklerce, bunların işyerleri geçici olarak kapatılabileceği ve ilan ve reklamları durdurabileceği gibi kanuna aykırı belgelerle ilan ve reklamları toplatılabilir.
Madde 63 - (Mülga madde: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
MALİ BÜNYENİN GÜÇLENDİRİLMESİ:
Madde 64 - (Değişik madde: 23/08/1993 -KHK- 512/30 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/30 md.)
Denetlemeler sonucunda bir bankanın mali bünyesinin ciddi bir şekilde zayıflamakta olduğunun tespit edilmesi halinde, Bakan uygun bir süre vererek, banka yönetim kurulundan;
a) Sermayenin artırılmasını veya sermayenin ödenmeyen kısmının tahsilini veya sermaye benzeri kredi temin edilmesini,
b) Kar dağıtılmamasını, tahsilinde tehlike görülen alacaklar için karşılık ayrılmasını,
c) Bir kısım şubelerin kapatılması, yeni personel alımının durdurulması veya sınırlandırılması suretiyle veya benzeri şekilde masrafların kısılmasını,
d) İştirak veya sabit değerlerin kısmen veya tamamen elden çıkarılmasını,
e) Risk doğurucu işlemlerden kaçınılmasını, kredilerin sınırlandırılmasını veya durdurulmasını, verimsiz veya donuk kredilerin takibiyle ilgili önlemlerin arttırılmasını,
f) Mevzuata aykırı fiilleri ile banka mali bünyesini zayıflattığı tespit edilen personelin bankayı temsil yetkilerinin kaldırılmasını,
g) Genel kurulun toplantıya çağrılmasını,
h) Mali bünyenin güçlendirilmesi için gerekli görülecek diğer tedbirlerin alınmasını, isteyebilir.
Yönetim Kurulu bu istikamette gerekli tedbirleri almak ve aldığı karar ve tedbirleri aylık raporlar halinde Müsteşarlığa bildirmek zorundadır.
Bakan, yukarıdaki tedbirleri talep hakkı saklı kalmak kaydıyla, gerektiği takdirde yönetim kurulu, müdürler kurulu veya denetim kurulu üyelerini kısmen veya tamamen görevden alarak veya yönetim ve denetim kurulu üye sayısını artırarak bu kurullara üye atamaya, kanuni karşılık yükümlülüklerini Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın da görüşünü alarak cezai faizlerini kaldırmak suretiyle ertelemek veya düşürmek de dahil olmak üzere mali bünyenin takviyesi için gerekli tüm tedbirleri almaya yetkilidir.
Bu madde gereğince atanan yönetim kurulu üyeleri için 22 nci maddenin 1 inci fıkrasındaki yükümlülük aranmaz.
2. Yukarıdaki tedbirlerin alınmasının istenilmesine bağlı olmaksızın Bakan bankanın yönetimini Türkiye cumhuriyet Merkez Bankası’nın da görüşünü alarak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na tevdi etmeye veya banka hakkında 68 inci madde hükümlerinin uygulanmasını talep etmeye yetkilidir.
Bu bankalardan sermayesinin tamamı genel ve katma bütçeli dairelere veya kamu iktisadi teşebbüslerine ait olanların devir veya birleştirilmesine, bununla ilgili usul ve esasları tespite Bakan yetkilidir.
1 inci fıkranın uygulanmasına rağmen mali bünyenin güçlendirilmesine imkan görülemeyen yatırım bankaları ve kalkınma bankalarının bankacılık işlemlerini yapma izni 12 nci maddeye göre kaldırılır.
ONUNCU BÖLÜM: TASARRUF MEVDUATI SİGORTA FONU
FON’UN KURULUŞ, GÖREV VE YETKİLERİ
Madde 65 - 1. (Değişik bent: 16/06/1994 - KHK - 538/31 md.) Bankacılıkta güven ve istikrarı korumak ve bankaların mali bünyelerini güçlendirmek, gerektiğinde yeniden yapılandırmak ve bankalardaki tasarruf mevduatını sigorta etmek amacıyla tüzel kişiliği haiz Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu kurulmuştur.
Fon, 64 üncü maddeye göre yönetimi kendisine tevdi edilen banka ile ilgili olarak tevdi tarihi itibariyle düzenlenecek bilançoyu esas almak suretiyle.
a) Sigorta kapsamında bulunan mevduat tutarını aşmamak ve sermayenin asgari % 51’ine sahip olmak kaydıyla bankanın zararlarını devralmak.
b) Sermayenin asgari % 51’ine sahip olduğu,
i) Bankanın yönetim ve denetim kurullarını değiştirmek, riskli alacaklarını, iştirak paylarını, menkul ve menkul sayılabilecek değerlerini ve gayrimenkullerini nakden veya vadeli olarak devralmak ve sermayesini arttırmak veya azaltmak da dahil bankanın yeniden yapılandırılmasına yönelik tüm tedbirleri almak.
ii) Bankayı yönetimi kendisine tevdi edilen başka bir bankaya devretmek veya böyle bir bankayla birleştirmek,
c) İktisap ettiği her türlü menkul, gayrimenkul, iştirak ve alacaklar ile üstlendiği taahhütleri ticari usuller çerçevesinde nakde dönüştürme, tahsil ve ödemeye yönelik vade uzatma, bonifikasyon, uzlaşma, takas, teminata bağlamak gibi tedbirleri almak veya bu amaçla veya iktisap ettiği banka hisse senetlerinin satışı amacıyla bankanın devredilen aktif ve pasifini garanti etmek, mevduat sahipleri dahil banka alacaklılarının alacaklarına karşılık kısmen veya tamamen hisse senedi vermek.
d) Yukarıdaki tedbirlere rağmen mali bünyesi güçlendirilemediği takdirde veya banka zararının sigorta edilmiş bulunan mevduat tutarını aşması halinde banka hakkında 68 inci maddenin uygulanmasını Bakanlıktan talep etmek. hususlarında yetkili ve görevlidir.
(a) bendi çerçevesinde yapılacak ödemelere tekabül eden tutarlar karşılığını temsil eden hisse senetlerinin mülkiyeti başka bir işleme gerek kalmaksızın Fon’a intikal eder. Bu takdirde, ortakların payları Fon’a devredilen hisseler oranında azaltılır.
Fon tarafından devralınan varlıklar veya üstlenilen yükümlülüklerle ilgili olarak devreden bankanın üçüncü şahıslara karşı sahip olduğu bütün haklar, devir işlemi ile başka bir hukuki işleme gerek kalmaksızın Fon’a intikal eder.
Fona intikal eden varlıklar ile teminatların Fon adına kaydı veya tescili işlemleri ilgili mercilerce Fonun talebi üzerine ayrıca bir işleme gerek duyulmaksızın yapılır.
Yukarıdaki fıkralar gereğince yapılacak sermaye artırımı veya azaltılması, hisselerin devredilmesi veya bankanın birleştirilmesi işlemleri Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın tescil edilir.
2. Fon, Bakanlıkça hazırlanacak Fon Yönetmeliği dahilinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından idare ve temsil olunur. Fonun idare ve temsili dolayısıyla Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası personeline ayrıca ücret ödenmez.
3. Fon 1050 Sayılı Muhasebei Umumiye Kanunu, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ile 832 sayılı Sayıştay Kanununa tabi değildir.
4. Fon her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır.
5. Müsteşarlık Fonun hesap ve işlemlerini denetlemeye ve bu hususta fondan her türlü bilgiyi istemeye yetkilidir.
FONUN KAYNAKLARI:
Madde 66 - 1. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kaynakları;
a) (Değişik alt bent: 28/05/1986 - 3291/8 md.) Bankaların tasarruf mevduatı tutarı üzerinden, tarifesi ile tahsil zaman ve şekilleri Bakanlığın önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca tespit olunacak primlerden,
b) Bu Kanuna aykırı fiiller dolayısıyla hükmolunacak para cezalarından,
c) 153 sayılı Kanuna göre kurulan Bankalar Tasfiye Fonundan devralınacak mevcutlardan,
d) 36 ncı maddeye göre zamanaşımına uğrayan mevduat, emanet ve alacaklardan,
e) Fon mevcudunun gelirleri ile sair gelirlerden,
Oluşur.
2. Fon mevcudunun ihtiyacı karşılamadığı hallerde Bakanlığın talebi üzerine Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasınca Fona avans verilir. Bu avansın miktarı, vadesi, faizi ve sair şartları Bakanlıkça tespit olunur.
3. Fon kaynaklarının tahsilinde 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
4. Fon mevcudunun kullanılış şekil ve esasları Fon yönetmeliğinde gösterilir.
5. Bankalarca Fona ödenen primler kurumlar vergisi matrahının tesbitinde gider kabul edilir.
SİGORTANIN ESASLARI:
Madde 67 - 1. Mevduat kabul eden bütün bankalar, tasarruf mevduatlarını sigorta ettirmek zorundadır.
2. (Değişik bent: 28/05/1986 - 3291/9 md.) Sigortaya tabi olacak tasarruf mevduatının tanımını yapmaya, miktarını ve buna ilişkin sair hususları düzenlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
3. Bir bankanın sermayesinin % 10 ve daha fazlasına sahip ortakları ile yönetim kurulu başkan ve üyelerine, genel müdür ve genel müdür yardımcılarına, Kredi açmaya yetkili memurlarına, denetçilerine ve bunların eş ve velayet altındaki çocuklarına ait tasarruf mevduatı sigortaya tabi değildir.
SİGORTANIN SONUÇLARI:
Madde 68 - (Değişik madde: 16/06/1994 - KHK - 538/32 md.)
1. 64 veya 65 inci maddelerde belirtilen tedbirlerin bir kısmının veya tamamının uygulanmasına rağmen mali bünyesinin güçlendirilmesine imkan görülemeyen veya mali bünyesinin bu tedbirler uygulansa dahi güçlendirilemeyecek derecede zayıflamış olduğu tesbit edilen bir bankanın bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni 12 nci maddeye göre kaldırılır.
2. Bakan, bankacılık işlemleri yapma ve mevduat kabul etme izni kaldırılan bir bankanın yönetim ve denetimini, tasarruf mevduatı sahiplerine sigorta kapsamında gerekli ödemelerin yapılması, banka aleyhine sonuç yaratmayan başlamış işlemlerin sonuçlandırılması, bankadan alacaklı olan kişilerin hak ve menfaatlerinin korunması, kredilerin ve diğer alacakların tahsiline devam edilmesi ve benzeri işlemlerin gerçekleştirilmesi hususunda görevli ve yetkili olmak üzere Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna veya bir bankaya geçici olarak devredebilir.
3. Bakanlar Kurulu’nun mevduat kabul ve bankacılık işlemleri yapma yetkisinin kaldırılmasına ilişkin kararın Resmi Gazete’de yayımlandığı tarihten itibaren banka aleyhindeki icra takipleri iflas talebinin kabul veya reddine kadar durur.
4. Mevduat kabul ve bankacılık işlemleri yapma yetkisi kaldırılan bankanın tasarruf mevduatı sahiplerine 67 nci maddeye göre tesbit edilecek miktarlarda yapılacak ödemeler Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından karşılanır.
5. Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, ödediği tasarruf mevduatı için tasarruf mevduatı sahipleri yerine bankanın iflasını ister ve iflas masasına imtiyazlı alacaklı sıfatıyla iştirak eder.
6. İflasına hükmolunan bir banka için İcra İflas Kanununun 221 inci maddesinin 1 inci fıkrasına göre teşkil olunacak büro, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu temsilcisi katılmaksızın toplanamaz. Söz konusu hükmün 2 nci fıkrası iflasına hükmolunan bankalar hakkında uygulanmaz. İflas İdare Memurları, Tasarruf Mevduat Sigorta Fonunca teklif ve Müsteşarlıkça kabul edilen yeter sayıda kişiden oluşur; iflas idaresinin toplantı ve karar nisabında çoğunluk esası aranır.
7. İflasına hükmolunan bankanın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna olan borçları, masanın nakit durumuna göre İcra ve İflas Kanununun 232 nci maddesinde gösterilen sıra cetvelinin kesinleşmesi beklenmeksizin ödenir.
8. 6 ve 7 nci fıkra hükümleri 69 uncu maddeye göre iflasına karar verilenler hakkında da uygulanır.
9. Herhangi bir sebeple mevduat kabul ve bankacılık işlemleri yapma yetkileri kaldırılan, faaliyetleri durdurulan, iflas veya tasfiyelerine karar verilen veya konkordato ilan eden yabancı bankaların Türkiye’deki şubeleri hakkında da bu madde hükümleri tatbik edilir. Bu şubelerin mevcut ve alacaklarının yurt dışına transferine ilişkin esaslar Bakanlıkça tespit edilir.
ŞAHSİ SORUMLULUK
Madde 69 - 1. (Değişik bent: 23/08/1993 - KHK - 512/32 md.: İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen bent: 16/06/1994 - KHK - 538/33
md.) 1. Bir bankanın % 5 hissesinden fazlasına sahip olan ortakları, yönetim kurulu ve kredi komitesi başkan ve üyeleriyle, genel müdür, genel müdür yardımcıları ve imzaları bankayı ilzam eden memurları
Kanuna aykırı karar ve işlemleriyle banka hakkında 68 inci maddenin uygulanmasına sebep olmuşlarsa;
Bakanın, banka iflas idaresinin veya devralan bankanın başvurusuna istinaden veya re’sen talebi üzerine, bunların şahsi sorumlulukları cihetine gidilerek, şahsen iflaslarına mahkemece karar verilebilir. Bu hüküm
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu hakkında uygulanmaz.
2. (Değişik bent: 16/06/1994 - KHK - 538/33 md.) Mahkemece iflasına karar verilenler hakkındaki takibi, alacaklı sıfatıyla banka iflas idaresi veya devralan banka yürütür.
3. Bu madde hükmüne göre iflası istenenler hakkında Mahkemece İcra ve İflas Kanununun 257 nci ve müteakip maddeleri hükmü uygulanır.
ONBİRİNCİ BÖLÜM: DEVİR, BİRLEŞME VE TASFİYE
BİRLEŞME VEYA DEVİR:
Madde 70 - 1. Türkiye’de faaliyette bulunan bankalardan birinin diğer bir veya birkaç banka ile birleşmesi veya bütün borç, alacak ve mevduatını Türkiye’de faaliyette bulunan diğer bir bankaya devretmesi Bakanlığın iznine bağlıdır.
2. Bakanlık, devir veya birleşmenin ilgililerin menfaatlerine aykırı düşmeyeceği sonucuna varırsa devir veya birleşme işlemlerine izin verir.
3. İzin tarihinden itibaren 3 ay içinde ilgili bankaların yetkili organlarınca karar alınarak devir veya birleşme işlemlerine geçilmediği takdirde devir izni geçersiz olur.
4. Devir veya birleşmenin Resmi Gazete’de ilanından sonra Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ilgili bankaların mevduat munzam karşılıkları hesaplarından uygun göreceği miktar ve şartlarla devir veya birleşme döneminde iadeler yapabilir.
5. Devir veya birleşme işlemlerinin yürütülmesi ve sonuçlandırılması döneminde, bankalara Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu ve Bankalar Birliği tarafından her türlü mali ve teknik yardım yapılabilir.
TASFİYE VEYA FAALİYETE SON VERİLMESİ:
Madde 71 - Türkiye’de faaliyette bulunan bankalar faaliyetlerine son vermek ve bunları tasfiye etmek istedikleri takdirde, durumu Türkiye çapında basımı ve dağıtımı yapılan en az iki gazete ile ilan ve mevduat sahipleri ile alacaklılarına veya bu durumda sayılabilecek kişi ve kurumlara tebliğ ederek ellerinde bulunan ayni ve nakdi her türlü mevduat ile emanet ve cari hesap bakiyelerini vesair borçlarını, vadeli olsalar bile vadelerini beklemeksizin iki ay içinde iadeye ve bu süre içerisinde sahibi başvurmayan ayni ve nakdi her türlü mevduat, emanet ve alacakları Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına tevdi etmeye mecburdurlar. Merkez Bankası bu suretle verilen değerleri 10 yıl süre ile her yıl başında usulüne göre ilan etmek suretiyle saklar. Bu sürenin bitiminde 36 ncı maddedeki esaslara göre işlem yapılır.
TASFİYE MEMURLARININ GÖREVLERİ:
Madde 72 - 1. İflasına hükmedilen bankalar ile tasfiyesine karar verilen bankaların işlemlerini tasfiye etmek üzere İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre teşkil olunan iflas idaresi veya tayin olunan tasfiye memurları, tasfiyenin gelişimi hakkında Müsteşarlığa bu Müsteşarlığın uygun göreceği sürelerde rapor vermekle yükümlüdürler.
2. Bakanlık bankalar yeminli murakıpları ve yardımcıları vasıtasıyla iflas veya tasfiye işlemlerini inceletmek yetkisine sahiptir.
ONİKİNCİ BÖLÜM: ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
Madde 73 - (Mülga madde: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
KIYI BANKACILIĞI:
Madde 74 - (Değişik madde: 23/08/1993 - KHK - 512/33 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/46 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/34 md.)
1. Türkiye’de münhasıran kıyı bankacılığı faaliyetinde bulunmak üzere banka kurulmasına veya yabancı bankalarca şube açılmasına ilişkin hususlar, faaliyet esas ve alanları, hesap ve kayıt düzeni ile denetim usulleri Bakanlar Kurulu’nca belirlenir.
2. Münhasıran kıyı bankacılığı faaliyetinde bulunan bankalar hakkında bu Kanun’un diğer maddeleri ile 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu’nun 40 ıncı maddesi uygulanmaz.
3. Bu maddenin birinci fıkrası uyarınca alınan Bakanlar Kurulu Kararına aykırı işlemleri tespit edilen bankaların faaliyet izinleri iptal edilir.
4. Kıyı bankacılığı dışında, serbest bölgelerdeki bankacılık faaliyetleri hakkında bu Kanun hükümleri uygulanır.
BANKALARIN YABANCI ÜLKELERDEKİ FAALİYETLERİ:
Madde 75 - 1. Türkiye’de kurulan bankaların hariçte şube veya temsilcilik açmaları Müsteşarlığın iznine tabidir.
2. (Mülga bent: 23/08/1993 - KHK - 512/43 md.)
YABANCI BANKALARIN TEMSİLCİLİKLERİ :
Madde 76 - Yabancı bankaların mevduat kabul etmemek ve bankacılık işlemleri yapmamak kaydıyla Türkiye’de temsilcilik açmaları Bakanlığın iznine tabidir.
İLAN VE REKLAMLAR:
Madde 77 - Bankaların ilan ve reklamları; tür, şekil, nitelik ve miktarları itibariyle Türkiye Bankalar Birliği tarafından Müsteşarlığın uygun görüşü alınarak tespit olunan esas ve şartlara aykırı olamaz.
PARASAL MİKTAR VE SINIRLARIN ARTIRILMASI:
Madde 78 -1. (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 sayılı Kararı ile)
2. Bu Kanunun 38, 39 ve 41 inci maddelerinde yer alan kredi katsayı veya oranları Bakanlar Kurulunca Bakanlığın önerisi üzerine % 50’yi aşmamak kaydıyla artırılabilir veya azaltılabilir.
ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM: CEZA HÜKÜMLERİ
AĞIR PARA CEZASI VE HAPİS CEZASI:
Madde 79 - 1. 5, 6, ve 16 ncı maddelere aykırı durumları tesbit olunan bankalar, altı ayı geçmemek üzere Bakanlık tarafından verilecek süreler içinde bu durumlarını düzeltmedikleri veya 17 nci maddeye göre verilen şubelerin birleştirilmesi talimatına uymadıkları takdirde haklarında 12 nci maddeye göre işlem yapılabileceği gibi bunların işlerini fiilen yöneten görevli ve ilgili mensupları 500 bin liradan 2 milyon liraya kadar ağır para cezasına mahkum edilirler.
2. 32 ve 33 üncü maddelerde yazılı yükümlülükleri yerine getirmeyen bankalar Bakanlıkça bir aydan az olmamak kaydıyla bildirilecek süreler içerisinde bu durumlarını düzeltmezlerse bunların mensupları hakkında görev ve ilgilerine göre 500 bin liradan az olmamak üzere ağır para cezası uygulanır.
3. Bankaların, mahkemelerle resmi dairelere hitaben düzenledikleri veya yayımladıkları belgelerde yapılan gerçeğe aykırı beyanlardan dolayı bu belgeleri veya bunların düzenlenmesine esas olan her türlü belgeleri imza edenler görev ve ilgilerine ve fiile katılma derecelerine göre altı aydan iki yıla kadar hapis ve 500 bin liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezasına mahkum edilirler.
4. 37, 38, 39, 40, 41, 47, 48, 49 uncu maddelere ve 50 nci maddenin 1, 2, 4, 5 inci fıkralarına, 52, 53, 54, 55, 56, 62 ve 71 inci maddeler hükümlerine uymayan Bankaların ve 50 nci maddenin 3 üncü fıkrası hükmüne aykırı hareket eden iştiraklerin ve bunların ortağı olduğu kuruluşların işlerini fiilen yöneten mensupları görev ve ilgilerine ve fiile katılma derecelerine göre 500 bin liradan 2 milyon liraya kadar ağır para cezasıyla birlikte 6 aydan 2 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılırlar.
5. 51 inci ve 64 üncü maddelerin hükümlerine uymayan bankaların işlerini fiilen yöneten mensupları görev ve ilgilerine ve fiile katılma derecelerine göre 500 bin liradan 2 milyon liraya kadar ağır para cezasıyla cezalandırılır.
6. Şu kadar ki; yukarıda yazılı maddelerin hükümlerine aykırılık bankaya ya da iştirak ve kuruluşlarına ya da ilgili kişilere yarar sağlamayı hedef tuttuğunda ya da bu tür hareketler sonucunda fiilen böyle bir yarar sağlandığında ağır para cezası 2 milyon liradan az olmamak üzere bu yararların 5 katı olarak hükmedilir.
7. Bankaların 49 ve 50 nci madde hükümlerine aykırı olarak edindikleri menkul ve gayrimenkullerin, mahkumiyet hükmü ile birlikte satılarak tasfiyesine karar verilir. Satış ve tasfiye İcra ve İflas Kanunu hükümlerine göre adliye icra memurları tarafından yapılır. Satış bedelinden satış ve tasfiye giderleri indirilerek artanı bankaya verilir. Satış bedelinden indirilecek giderler, Bakanlık bütçesinin mahkeme harçları tertibinden avans suretiyle ödenir.
8. Bankalar Yeminli Murakıpları ve yardımcılarının görevlerini yapmalarına engel olan ya da istedikleri bilgi ve belgeleri vermeyen gerçek ve tüzelkişiler hakkında da dördüncü fıkra hükmü uygulanır.
AĞIR PARA CEZASI İLE BİRLİKTE HAPİS CEZASI VE FAALİYETTEN ALIKOYMA:
Madde 80 - 1. 4 ve 11 inci maddelerde yazılı izinleri olmaksızın bankacılık işlemleri ile uğraşan veya mevduat kabul eden ya da 13 üncü maddeye aykırı hareket eden gerçek kişiler ile tüzel kişilerin görevli veya ilgili mensupları fiile katılma derecelerine göre 1 milyon liradan 5 milyon liraya kadar ağır para cezasına mahkum edilmekle birlikte 6 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
2. Ayrıca, Bakanlığın talebi üzerine, birinci fıkradaki suçları işleyenlerin iş yerlerinin geçici veya sürekli olarak kapatılmasına, ilan ve reklamlarının durdurulması veya toplatılmasına mahkemece karar verilir.
AĞIR PARA CEZASI İLE BİRLİKTE MESLEKTEN ALIKOYMA VE İZİNSİZ AÇILAN ŞUBELERİN KAPATILMASI :
Madde 81 - 1. 14,18,22,24,26,27,28,29,30,31,34,36,42,44,45,46,57,67,72, 73, 75, 76 ve 77 nci maddelerde yazılı yükümlülük ve zorunluluklara uymayan bankaların işlerini fiilen yöneten ilgili ve görevli mensupları ile tasfiye memurları hakkında fiile katılma derecelerine göre 200 bin liradan 1 milyon liraya kadar ağır para cezasına hükmolunacağı gibi bu fiilleri bankanın emin bir şekilde çalışmasını engelleyici nitelikte görülen banka mensuplarının üç yıl süre ile bankalarda çalışması yasaklanır.
2. Ayrıca 14 üncü maddedeki izin alınmaksızın veya izin verildiği yerden başka bir yerde açılan ya da başka bir yere nakledilen şubeler Bakanlığın talebi üzerine valiliklerce kapatılır.
BANKALAR BİRLİĞİNCE VERİLECEK CEZALAR:
Madde 82 - 1. 57, 58, 59 ve 60 ıncı maddelerde yazılı yükümlülüklere uymayan bankalara uygulanacak para cezaları 1 milyon liradan çok olmamak üzere Bankalar Birliği Yönetim Kurulunca tespit ve karara bağlanır.
2. Birlik verdiği cezaları bir taraftan ilgili bankaya tebliğ etmekle beraber diğer taraftan tahsil ve gelir kaydı için Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna bildirir ve basın yoluyla ilan eder.
3. Bu cezalar 15 gün içinde ödenmediği takdirde Fon tarafından 6183 sayılı Kanun hükümlerine göre takip ve tahsil olunur.
SIRLARIN SAKLANMASI:
Madde 83 - 1. Sıfat ve görevleri dolayısıyla öğrendikleri, bankaya ya da müşterilerine ait sırları bu konuda kanunen açıkça yetkili kılınan mercilerden başkasına açıklayan banka mensupları ile diğer görevliler 1 aydan 1 yıla kadar hapis cezası ile 100 bin liradan 500 bin liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
(Ek fıkra: 23/08/1993 - KHK - 51235 md.:İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46, K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen fıkra: 16/06/1994 - 538/35 md.) Kredilerin takip ve kontrolü için 47 nci maddede belirtilen mali kurumlar arasında müşterileri ile ilgili olarak doğrudan doğruya veya en az on kurum tarafından kurulacak şirketler vasıtasıyla yapılacak bilgi alışverişi bu hükmün dışındadır.
2. Birinci fıkrada yazılı kimseler bu sırları kendileri ya da başkaları için yarar sağlamak amacıyla açıklarlarsa, altı aydan 2 yıla kadar hapis ve 200 bin liradan 1 milyon liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılırlar.
3. Bu madde hükmü banka mensupları ile diğer görevlilerin işlerinden ayrılmaları halinde de uygulanır.
ASILSIZ YAYIN VE HABER YAYMA:
Madde 84 - 1. Bir bankanın itibarını kırabilecek ya da şöhretine ya da servetine zarar verebilecek bir hususa kasten sebep olan ya da bu yolda asılsız haberler yayanlar için üç aydan iki yıla kadar hapis, 100 bin liradan 1 milyon liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
2. Bu fiilin Basın Kanununda yazılı ya da radyo, televizyon, video gibi yayın araçlarından biri ile işlenmesi ya da nakledilmesi halinde altı aydan 3 yıla kadar hapis ve 2 milyon liraya kadar ağır para cezası hükmolunur.
BANKALAR YEMİNLİ MURAKIPLARININ SORUMLULUKLARI:
Madde 85 - 1. Görevleri dolayısıyla öğrendikleri sırları yetkili mercilerden başkasına açıklayan Bankalar Yeminli Murakıpları ve yardımcıları için altı aydan iki yıla kadar hapis ve 200 bin liradan az olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.
2. Birinci fıkrada yazılı kimseler sırları kendileri ya da başkaları için yarar sağlamak amacıyla açıklarlarsa, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına ve 500 bin liradan az olmamak üzere ağır para cezasına mahkum edilmekle birlikte, ayrıca geçici veya sürekli olarak memuriyetten mahrumiyetlerine hükmolunur.
GENEL HÜKÜMLERİN SAKLILIĞI:
Madde 86 - 1. Bankaların veya sorumlu kişilerinin bu Kanunda suç teşkil eden hareket ve fiilleri başka kanunlara göre de cezayı gerektirdiği takdirde haklarında en ağır cezayı gerektiren kanun maddesi uygulanır.
2. Türk Ticaret Kanununun sorumluluğu gerektiren hükümleri saklıdır.
KOVUŞTURMA USULÜ:
Madde 87 - 1. Bu bölümdeki cezalara ilişkin suçlardan dolayı kovuşturma yapılması Bakanlık tarafından Cumhuriyet Savcılığına yazılı başvuruda bulunulmasına bağlıdır. Bu başvuru ile Bakanlık aynı zamanda müdahil sıfatını kazanır.
2. Cumhuriyet savcıları kovuşturmaya yer olmadığına karar verirlerse, Bakanlık, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununa göre kendisine tebliğ edilecek bu kararlara karşı itiraza yetkilidir.
3. 83 ve 84 üncü maddede yazılı suçlardan dolayı ilgili bankaların dava açma hakkı saklıdır.
4. Bu maddeye göre açılacak davalar, ilgili bankanın merkezinin bulunduğu yerdeki Asliye Ceza Mahkemelerinde 3005 sayılı Meşhud Suçların Muhakeme Usulü Kanunu hükümlerine göre görülür. Bu yerlerde birden fazla Asliye Ceza Mahkemesi bulunduğu takdirde bu davalara 2 numaralı Asliye Ceza Mahkemelerinde bakılır.
5. (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 07/12/1995 tarih ve E.1995/41, K.1995/61 sayılı kararı ile.)
PARA CEZALARININ TAHSİLİ:
Madde 88 - 1. Bu Kanunda gösterilen para cezalarında tüzelkişilerin sorumluluğu Türk Ticaret Kanununun 65 inci maddesine göre tayin olunur.
2. Para cezaları tüzelkişilerden Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümleri gereğince tahsil edilir.
DİĞER KANUNLARLA İLGİLİ HÜKÜMLER:
Madde 89 - 1. 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 43 ve 44 üncü maddelerinde gösterilen zorunluluk ve yükümlülükleri yerine getirmeyen bankalar ile sorumlu organları hakkında 79 uncu maddede, aynı Kanunun 40 ıncı maddesinin II nci paragrafının (a) bendi uyarınca umumi disponibilite ve mevduat karşılıkları için tespit edilen oranları süresi içinde tesis etmeyen veya noksan tesis eden bankalar hakkında 79 uncu maddenin 3 üncü fıkrasında ve (c) bendi uyarınca Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca alınan ayarlama kararlarına uymayan bankalar hakkında 79 uncu maddede yazılı cezalar uygulanır.
2. Birinci fıkrada sayılan maddeler dolayısıyla kovuşturma yapılması, kanuna aykırılığın Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca tespiti halinde bu Bankanın bildirmesi üzerine, diğer hallerde bu Bankanın görüşünü alarak Bakanlık tarafından Cumhuriyet Savcılığına müzekkere yazılmasına bağlıdır. Bu takdirde, 87 ve 88 inci maddeler hükümleri uygulanır.
3. 1211 sayılı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanununun 35 inci maddesine aykırı hareket edenler 83 üncü madde gereğince cezalandırılırlar.
4. 2279 sayılı Ödünç Para Verme İşleri Kanununa ve ek ve değişikliklerine aykırı hareket edenler hakkında yapılacak kovuşturma 87 nci madde hükümlerine tabidir.
ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM: DİĞER HÜKÜMLER
YABANCI ÜLKE YETKİLİ MERCİLERİNİN TALEPLERİ:
Madde 90 - (Mülga madde: 09/11/1988 - 3494/61 md.; Yeniden düzenlenen madde: 23/08/1993 - KHK - 512/37 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 -538/37 md.)
Yabancı ülkelerin kanunlarına göre denetimine yetkili mercilerin, kendi ülkelerinde kurulu bankaların Türkiye’deki şubelerinde veya bu bankaların ortak olduğu Türkiye’de kurulu bankalarda denetim yapma ve bilgi isteme taleplerinin yerine getirilmesi Müsteşarlığın iznine bağlıdır.
Bu mercilerce istenilen bilgiler Müsteşarlık veya Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından karşılıklılık ilkesinin gözetilmesi ve açıklanmaması şartıyla verilebilir.
YATIRIM BANKALARI VE KALKINMA BANKALARININ FAALİYET ESASLARI:
Madde 91 - (Mülga madde: 09/11/1988 - 3494/61 md.; Yeniden düzenlenen madde: 23/08/1993 - KHK - 512/38 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/38 md.)
Yatırım bankaları ve kalkınma bankalarının faaliyetlerine ilişkin olarak bu kanunda ve ilgili diğer kanunlarda hüküm bulunmayan hususlarda düzenleme yapmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.
YATIRIM BANKALARI:
Madde 92 - (Mülga madde: 06/06/1985 - 3222/47-b md.; Yeniden düzenlenen madde: 23/08/1993 -KHK-512/39 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 Sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - 538/39 md.)
Yatırım bankaları sermaye piyasasında faaliyet göstermek, sermaye piyasası araçları kullanılarak sağlanan kaynaklarla yatırım yapmak, işletmelerin etkin bir yönetime ve sağlıklı mali yapıya kavuşmaları amacıyla devir ve birleşme konuları dahil danışmanlık hizmetleri vermek, mevduat kabulü hariç bankacılık işlemleri yapmak üzere kurulurlar.
KALKINMA BANKALARI:
Madde 93 - (Mülga madde: 06/06/1985 -3222/47-b md.; Yeniden düzenlenen madde: 23/08/1993 - KHK - 512/40 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/40 md.)
Kalkınma bankaları 92 nci maddede sayılan yatırım bankacılığı faaliyetlerine ek olarak özkaynakları ile idaresi kendilerine bırakılan fon ve benzeri kaynaklardan kredi vermek üzere kurulurlar.
YATIRIM BANKALARI VE KALKINMA BANKALARIYLA İLGİLİ ORTAK HÜKÜMLER:
Madde 94 - (Mülga madde: 06/06/1985 - 3222/47-b md.; Yeniden düzenlenen madde: 23/08/1993 - KHK - 512/41 md.; İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 25/11/1993 tarih ve E.1993/46.K.1993/48 sayılı Kararı ile.; Yeniden düzenlenen madde: 16/06/1994 - KHK - 538/41 md.)
Yatırım bankaları ve kalkınma bankalarının kuruluş ve faaliyetleri bu Kanunun 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 20, 28, 31, 40/1-2, 41/2-3-4, 42, 43, 46, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 64 ve 75’inci maddelerine tabidir.
Bu bankaların kuruluşunda ödenmiş sermaye tutarı 5 inci maddede belirtilen miktarın üçte ikisinden az olamaz.
Bu bankalara talepte bulunmaları halinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın görüşü alınmak suretiyle Bakanlığın önerisi üzerine Bakanlar Kurulunca mevduat kabul izni verilebilir. Bu takdirde mevduat kabul eden yatırım bankaları ve kalkınma bankaları bu Kanunun diğer hükümlerine de tabi olurlar.
Yatırım bankaları ve kalkınma bankalarının bankalardan ve kendi müstakrizlerinden genel esasl